Γιατί ένα σύγχρονο κράτος δεν φοβάται να μοιράζεται αρμοδιότητες
Η ψήφιση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελεί μια καλή αφορμή να ανοίξει ένας ουσιαστικός δημόσιος διάλογος για το μέλλον της Αυτοδιοίκησης στη χώρα μας.
Το ερώτημα είναι απλό αλλά κρίσιμο:
Θέλουμε Δήμους και Περιφέρειες με ουσιαστικές αρμοδιότητες, δυνατότητα σχεδιασμού και πραγματική ευθύνη απέναντι στους πολίτες ή οργανισμούς που λειτουργούν κυρίως ως εφαρμοστές των αποφάσεων της κεντρικής κυβέρνησης;
Ο νέος Κώδικας δημιουργεί εύλογους προβληματισμούς.
Η μεταφορά νέων ευθυνών στους Δήμους, όπως η αλλαγή στον τρόπο είσπραξης των δημοτικών τελών, αυξάνει τις διοικητικές απαιτήσεις και τις οικονομικές ευθύνες της Αυτοδιοίκησης, χωρίς να είναι βέβαιο ότι συνοδεύεται από την αντίστοιχη ενίσχυση σε προσωπικό, πόρους και υποδομές.
Παράλληλα, οι αλλαγές στο εκλογικό σύστημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης διαμορφώνουν ένα νέο δυσμενέστερο πλαίσιο λειτουργίας των δημοτικών συμβουλίων. Είναι εύλογο να αναρωτηθεί κανείς κατά πόσο το νέο αυτό πλαίσιο ευνοεί τη συνεργασία, τη σύνθεση και τον δημιουργικό διάλογο μεταξύ των παρατάξεων ή αν οδηγεί σε περισσότερο συγκεντρωτικές μορφές διοίκησης.
Ακόμη σοβαρότερος είναι ο προβληματισμός για τον ίδιο τον ρόλο του Δημάρχου και του Περιφερειάρχη.
Ο αιρετός εκπρόσωπος της τοπικής κοινωνίας οφείλει πρωτίστως να εκφράζει, να διεκδικεί και να υπερασπίζεται τα συμφέροντα του τόπου του. Όταν όμως οι κρίσιμες αποφάσεις συγκεντρώνονται ολοένα και περισσότερο στην κεντρική κυβέρνηση, δημιουργείται η εύλογη ανησυχία ότι ο ρόλος του Δημάρχου μετατοπίζεται σταδιακά από εκείνον του αιρετού εκπροσώπου της τοπικής κοινωνίας προς εκείνον του εφαρμοστή των επιλογών της κεντρικής κυβέρνησης.
Η συζήτηση αυτή δεν είναι θεωρητική.
Στην Αίγινα έχουμε βιώσει τα τελευταία χρόνια μια σειρά εξελίξεων που αποτυπώνουν αυτή την πραγματικότητα.
Η απομάκρυνση δημόσιων υπηρεσιών, η κατάργηση θεσμών, η μεταφορά αρμοδιοτήτων, η υποβάθμιση δομών αλλά και οι πρόσφατες υποθέσεις όπως: των οχυρών της Πέρδικας καθώς και του Καποδιστριακού Ορφανοτροφείου -φυλακών , όπου οι ομόφωνες θέσεις του Δημοτικού Συμβουλίου δεν επηρέασαν την τελική απόφαση, αποτελούν παραδείγματα που γεννούν εύλογο προβληματισμό για το πόσο ουσιαστικός παραμένει σήμερα ο θεσμικός ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Δεν πρόκειται μόνο για την Αίγινα.
Παρόμοια ερωτήματα τίθενται σήμερα σε πολλούς Δήμους και Περιφέρειες της χώρας.
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν δημιουργήθηκε για να αποτελεί έναν ενδιάμεσο διοικητικό μηχανισμό μεταξύ των πολιτών και της κεντρικής κυβέρνησης.
Δημιουργήθηκε για να εκφράζει τις ανάγκες κάθε τοπικής κοινωνίας, να σχεδιάζει την ανάπτυξή της, να προστατεύει την πολιτιστική και ιστορική της ταυτότητα και να αποτελεί έναν θεσμό δημοκρατικής συμμετοχής.
Η εμπιστοσύνη προς την Αυτοδιοίκηση δεν αποδυναμώνει το κράτος.
Το ενισχύει.
Γιατί ένα σύγχρονο κράτος δεν φοβάται να μοιράζεται αρμοδιότητες.
Εμπιστεύεται τους θεσμούς του, ενισχύει τις τοπικές κοινωνίες και οικοδομεί σχέσεις συνεργασίας αντί σχέσεων εξάρτησης.
Η Ελλάδα χρειάζεται μια ισχυρή κεντρική κυβέρνηση, αλλά χρειάζεται εξίσου ισχυρούς Δήμους και ισχυρές Περιφέρειες.
Χρειάζεται μια Αυτοδιοίκηση που να μην περιορίζεται στη διαχείριση της καθημερινότητας, αλλά να μπορεί να σχεδιάζει, να διεκδικεί, να συνεργάζεται και να λογοδοτεί στους πολίτες.
Η πραγματική αποκέντρωση δεν είναι μόνο διοικητική μεταρρύθμιση.
Είναι επιλογή δημοκρατίας.
Και ίσως αυτό να είναι το μεγάλο ζητούμενο της εποχής μας.
Παναγιώτης Πατσακιός
Αίγινα 2 Ιουλίου 2026
