«Σκοτάδης, ο καφενές των ψαράδων και των καλλιτεχνών»: Η Αίγινα μιας άλλης εποχής ζωντάνεψε στην παρουσίαση του βιβλίου.
Στην κατάμεστη από κόσμο αίθουσα εκδηλώσεων του ξενοδοχείου «Δανάη» πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Δευτέρας 5 Οκτωβρίου, η παρουσίαση του βιβλίου «Σκοτάδης, ο καφενές των ψαράδων και των καλλιτεχνών», που καταγράφει την ιστορία ενός από τους χαρακτηριστικούς χώρους της παραλίας της Αίγινας και, μέσα από αυτήν, πρόσωπα, ιστορίες, συνήθειες και στιγμές που συνθέτουν ένα σημαντικό κομμάτι της νεότερης ιστορίας του νησιού.
Το βιβλίο, που είναι αυτοέκδοση, υπογράφουν οι Στέλιος Λυκούρης, Αρετή Πηγιαδίτη, Δημήτρης Κοττάκης, Αθηνά Μιχαλακοπούλου και Κορίνα Μοσχίδη, ενώ την επιμέλεια έχει η ιστορικός Τέχνης Αρετή Πηγιαδίτη.
Την εκδήλωση προλόγισε η επιμελήτρια Αρετή Πηγιαδίτη, η οποία είχε και τον συντονισμό της παρουσίασης, ενώ το κοινό καλωσόρισε ο κ. Στέλιος Λυκούρης. Χαιρετισμούς απηύθυναν ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Αίγινας, Φίλιππος Τζίτζης, ο οποίος ανέγνωσε μήνυμα του δημάρχου Γιάννη Ζορμπά, καθώς και ο αντιδήμαρχος Δημήτρης Καραγιάννης.

Για το βιβλίο μίλησαν ο διευθυντής της εφημερίδας «Εστία», δημοσιογράφος Μανώλης Κοττάκης, η ιστορικός Τέχνης και επιμελήτρια του βιβλίου Αρετή Πηγιαδίτη και ο μουσικοσυνθέτης Δημήτρης Κοττάκης.
Από το 1948 μέχρι σήμερα
Στον πρόλογό της, η Αρετή Πηγιαδίτη κάλεσε το κοινό να «επιβιβαστεί» σε ένα ταξίδι που ξεκινά από το 1948, όταν ο Γιάννης Αλυφαντής άνοιξε για πρώτη φορά τις πόρτες του ιστορικού καφενείου «Σκοτάδης», και φτάνει μέχρι τις μέρες μας.
Όπως ανέφερε, η πορεία του καταστήματος σφραγίστηκε από τρεις διαδοχικές γενιές: τον Γιάννη Αλυφαντή, τον Στέλιο Λυκούρη και τον Γιώργο Λυκούρη. Μια πορεία που, όπως σημείωσε, αποτελεί «ένα ζωντανό κομμάτι της ιστορίας του νησιού» και άξιζε να καταγραφεί και να παραμείνει ζωντανή στο πέρασμα του χρόνου.

Η αποτύπωση της ιστορίας του Σκοτάδη επιλέχθηκε να γίνει μέσα από πέντε διαφορετικές και συμπληρωματικές οπτικές γωνίες.
Η πρώτη είναι αυτή του Στέλιου Λυκούρη, του ανθρώπου που συνδέθηκε με το κατάστημα και έδωσε, όπως ανέφερε η Αρετή Πηγιαδίτη, «ψυχή στο μαγαζί και τις γεύσεις του», ξεδιπλώνοντας στις σελίδες του βιβλίου μνήμες και προσωπικά συναισθήματα.
Η δεύτερη είναι της ίδιας της Αρετής Πηγιαδίτη, η οποία συνδέεται προσωπικά με την οικογένεια Λυκούρη και τον Σκοτάδη, έχοντας ζήσει τον χώρο και ως τακτική θαμώνας.

Η τρίτη είναι του Δημήτρη Κοττάκη, ο οποίος εργάστηκε στον Σκοτάδη στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και μεταφέρει περιστατικά και εικόνες από εκείνη την περίοδο.
Η τέταρτη είναι της Αθηνάς Μιχαλακοπούλου, συζύγου του ηθοποιού Γιώργου Μιχαλακόπουλου, ο οποίος υπήρξε τακτικός θαμώνας και στενός φίλος του Στέλιου Λυκούρη.
Η πέμπτη είναι της Κορίνας Μοσχίδη, κόρης του ηθοποιού Γιώργου Μοσχίδη, επίσης τακτικού θαμώνα του Σκοτάδη και στενού φίλου του Στέλιου Λυκούρη.
Ένας χώρος, πολλές ιστορίες
Όπως ανέφερε η επιμελήτρια, στις σελίδες του βιβλίου καταγράφεται ο χώρος, η διαρρύθμιση και η ιδιαίτερη διακόσμησή του, τα παλιά αντικείμενα και τα εργαλεία της δουλειάς, αλλά και οι γεύσεις και οι μεζέδες που συνδέθηκαν με τον Σκοτάδη.

Πάνω απ’ όλα, όμως, καταγράφονται οι άνθρωποι που έδωσαν ζωή στα τραπέζια του.
Από τους ψαράδες και τους ντόπιους βιοπαλαιστές μέχρι τους καλλιτέχνες και τους διανοούμενους που βρήκαν στον Σκοτάδη ένα αγαπημένο στέκι, το βιβλίο επιχειρεί να ανασυνθέσει μια ολόκληρη εποχή με φόντο την παραλία της Αίγινας.
Η πρόθεση των δημιουργών, όπως εξήγησε η Αρετή Πηγιαδίτη, δεν ήταν να περιορίσουν την έκδοση στα όρια της ιστορίας μιας οικογενειακής επιχείρησης. Στόχος ήταν να αποτυπωθεί «ένα κομμάτι από την ίδια την ψυχή της Αίγινας» και το αυθεντικό αποτύπωμα των ανθρώπων της μέσα στον χρόνο.

Οι προσωπικές μνήμες της επιμελήτριας
Η Αρετή Πηγιαδίτη αναφέρθηκε και στη δική της σχέση με τον Σκοτάδη και τους ανθρώπους του.
Μίλησε για τις προσωπικές της αναμνήσεις, τις εικόνες, τα αρώματα, τις γεύσεις, αλλά κυρίως για τις προσωπικότητες του μπάρμπα Γιάννη και του Στέλιου, που αποτέλεσαν, όπως είπε, σημαντικό μέρος της δικής της μνήμης από την Αίγινα.
Ευχαρίστησε τον Στέλιο Λυκούρη για την εμπιστοσύνη που της έδειξε, αλλά και για την πρόσβαση στο προσωπικό του αρχείο, από το οποίο επιλέχθηκαν φωτογραφίες που περιλαμβάνονται στην έκδοση.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον πίνακα του αείμνηστου Μιχάλη Ποταμιάνου, ο οποίος κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου.
Κλείνοντας τον πρόλογό της, η Αρετή Πηγιαδίτη ευχαρίστησε τον Στέλιο Λυκούρη για τις μνήμες και τη συγκίνηση που της χάρισε η διαδικασία της συγγραφής και τον κάλεσε να μιλήσει ο ίδιος για την ιστορία του Σκοτάδη.

«Δεν είναι η ιστορία ενός καταστήματος. Είναι η ταυτότητα της Αίγινας»
Ιδιαίτερο βάρος στην παρουσίαση είχε η ομιλία του Μανώλη Κοττάκη, ο οποίος αναφέρθηκε τόσο στην ιστορία του Σκοτάδη όσο και στους ανθρώπους που πέρασαν από αυτόν.
Όπως σημείωσε, ο Σκοτάδης δεν αποτελεί απλώς την ιστορία ενός καταστήματος, αλλά μέσα από τις σελίδες του βιβλίου αναδεικνύεται ένα κομμάτι της ίδιας της ταυτότητας της Αίγινας.
«Το βιβλίο “Ο Σκοτάδης” λοιπόν δεν είναι η ιστορία ενός καταστήματος. Είναι η ταυτότητα της Αίγινας. Είμαστε όλοι εμείς, με τα συν και τα πλην μας», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Μανώλης Κοττάκης στάθηκε ιδιαίτερα στις ιστορίες αλληλεγγύης και ανθρωπιάς που περιλαμβάνονται στο βιβλίο, αναδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο ο Σκοτάδης αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τους ανθρώπους της θάλασσας και της καθημερινής ζωής του νησιού.
Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στις ιστορίες του μπάρμπα Γιάννη, ο οποίος έτρεχε να προσφέρει βοήθεια στους ψαράδες όταν επέστρεφαν στο λιμάνι με κακοκαιρία, αλλά και στην πρακτική του να προσφέρει καφέ ακόμη και σε εκείνους που δεν είχαν τη δυνατότητα να πληρώσουν.
Ψαράδες, καλλιτέχνες και άνθρωποι της Αίγινας στο ίδιο τραπέζι
Ένα από τα βασικά στοιχεία που ανέδειξε στην ομιλία του ο κ. Κοττάκης ήταν η συνύπαρξη διαφορετικών ανθρώπων στον ίδιο χώρο.
Στον Σκοτάδη συναντήθηκαν ηθοποιοί, τραγουδιστές, συνθέτες, ζωγράφοι και ποιητές με ψαράδες, εργάτες και ανθρώπους της καθημερινής ζωής. Αυτή η συνύπαρξη, όπως σημείωσε, δημιούργησε έναν χώρο χωρίς κοινωνικές διαχωριστικές γραμμές.
«Ηθοποιοί, τραγουδιστές, συνθέτες, ζωγράφοι, ποιητές, δίπλα σε ψαράδες, δίπλα σε εργάτες, δίπλα σε απλούς ανθρώπους», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι στον Σκοτάδη όλοι αυτοί οι άνθρωποι γίνονταν ένα.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στον ρόλο του χώρου ως σημείου συνάντησης του πολιτισμού, θυμίζοντας τις ποιητικές βραδιές που είχαν πραγματοποιηθεί εκεί, αλλά και τη συμβολή καλλιτεχνών στη διακόσμηση του καταστήματος.
Η μνήμη των ανθρώπων και η γλώσσα της Αίγινας
Σημαντικό μέρος της ομιλίας αφιερώθηκε και στη διατήρηση της τοπικής μνήμης και της ναυτικής γλώσσας.
Το βιβλίο, όπως σημείωσε ο κ. Κοττάκης, διατηρεί ζωντανές αιγινήτικες και θαλασσινές εκφράσεις που κινδυνεύουν να χαθούν, καταγράφοντας λέξεις και φράσεις που χρησιμοποιούσαν οι παλαιότεροι ναυτικοί του νησιού.
Παράλληλα, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στα παρατσούκλια των ανθρώπων της Αίγινας, ένα χαρακτηριστικό στοιχείο της τοπικής κοινωνίας που καταγράφεται στις σελίδες του βιβλίου.
Τρεις γενιές και μια επιχείρηση που εξελίσσεται
Ο Μανώλης Κοττάκης αναφέρθηκε και στην οικογενειακή συνέχεια του Σκοτάδη, από τον Στέλιο Λυκούρη μέχρι την επόμενη γενιά.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στον Γιώργο Λυκούρη, επισημαίνοντας ότι η συνέχεια μιας οικογενειακής επιχείρησης δεν σημαίνει απλώς διατήρηση όσων έχουν δημιουργηθεί, αλλά και διαρκή προσαρμογή στις νέες συνθήκες.
Όπως είπε, ο Σκοτάδης «επέζησε γιατί παρακολουθεί την εποχή και διαρκώς αλλάζει χωρίς να αλλάζει» την ουσία της αιγινήτικης κουζίνας.
Στην ίδια αναφορά συνέδεσε την παράδοση της κουζίνας με τη σημερινή πραγματικότητα, σημειώνοντας ότι φαγητά που αποτελούσαν το καθημερινό μενού των ανθρώπων της δεκαετίας του ’60 έχουν πλέον εξελιχθεί σε χαρακτηριστικά πιάτα της σύγχρονης γαστρονομίας.
Το μεγαλύτερο Πανεπιστήμιο είναι η παραλία της Αίγινας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά του Μανώλη Κοττάκη στην παραλία της Αίγινας, την οποία χαρακτήρισε ένα διαφορετικό «πανεπιστήμιο» της ζωής.
Ο ίδιος θυμήθηκε τα χρόνια που εργάστηκε σε καταστήματα της παραλίας, αλλά και την εμπειρία που αποκόμισε από την καθημερινή επαφή με ανθρώπους διαφορετικών χαρακτήρων και κοινωνικών προελεύσεων.
«Μεγαλύτερο Πανεπιστήμιο από την παραλία της Αίγινας δεν υπάρχει», ανέφερε, εξηγώντας ότι εκεί μαθαίνει κανείς να παρατηρεί τους ανθρώπους, να μην βιάζεται να τους κρίνει και να αναζητά αυτό που βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια.
Ένα βιβλίο για τη μνήμη
Κλείνοντας την ομιλία του, ο Μανώλης Κοττάκης αναφέρθηκε στη σημασία της Αίγινας ως τόπου με ιδιαίτερη ταυτότητα και στη σημασία της διατήρησης αυτής της ταυτότητας.
Απευθυνόμενος στον Στέλιο Λυκούρη, τόνισε ότι το βιβλίο ξεπερνά την αρχική πρόθεση της καταγραφής της ιστορίας του Σκοτάδη.
«Έκανες κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είχες στο νου σου. Κράτησες ζωντανή μια ολόκληρη εποχή. Κράτησες αναμμένο το κερί», είπε χαρακτηριστικά, κλείνοντας την ομιλία του.
Οι αναμνήσεις του Δημήτρη Κοττάκη
Ιδιαίτερα προσωπική ήταν η παρέμβαση του μουσικοσυνθέτη Δημήτρη Κοττάκη, ο οποίος μίλησε με χιούμορ για τα χρόνια που εργάστηκε στον Σκοτάδη.
Θυμήθηκε αρχικά πως, όταν ήταν περίπου δέκα ετών, ήταν ιδιαίτερα δύσκολος στο φαγητό, παρά το γεγονός ότι στο σπίτι του έφταναν συχνά ψάρια και άλλα θαλασσινά. Η κατάσταση άλλαξε όταν πήγε να δουλέψει στον Σκοτάδη.
«Με το που πήγα στο μαγαζί, στον ένα μήνα τα είχα φάει όλα», είπε χαρακτηριστικά, προκαλώντας το χαμόγελο των παρευρισκομένων.
Στη συνέχεια διηγήθηκε μια ακόμη ιστορία, που όπως είπε δεν είχε συμπεριλάβει στο βιβλίο: την πρώτη φορά που έφτιαξε καφέ.
Θυμήθηκε τον άγνωστο πελάτη που ήπιε τον πρώτο του καφέ, έναν μαρμαρά με κόκκινο καρό πουκάμισο, όπως τον έχει κρατήσει στη μνήμη του. Ο καφές, όπως παραδέχθηκε με χιούμορ, «ήταν νεροπλούκι», αφού τότε δεν γνώριζε ακόμη να τον φτιάχνει.
Η αφήγηση αυτή έδωσε στην παρουσίαση μια διαφορετική διάσταση, αποκαλύπτοντας πως πίσω από την ιστορία του Σκοτάδη υπάρχουν και οι μικρές, καθημερινές στιγμές που τελικά μένουν περισσότερο στη μνήμη.
Ο Δημήτρης Κοττάκης αναφέρθηκε ακόμη στον Στέλιο και τον Γιώργο Λυκούρη, υπογραμμίζοντας τη σημασία της διαδοχής των γενεών και της προσπάθειας κάθε γενιάς να παραδίδει κάτι καλύτερο στην επόμενη.
Ζήτησε μάλιστα το χειροκρότημα του κοινού για τον Στέλιο και τον Γιώργο, αλλά και για όλους όσοι συνέβαλαν στη δημιουργία του βιβλίου.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση μίλησε για τη σχέση του με την οικογένεια Λυκούρη και ιδιαίτερα για τη Μαριωρή, η οποία, όπως είπε, μαζί με την Αρετή Πηγιαδίτη αποτέλεσαν για εκείνον ένα πραγματικό «τζακ ποτ» στο «λαχείο» που είναι ο νονός.
Κάλεσε το κοινό να διαβάσει το βιβλίο, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και όσοι δεν γνωρίζουν την Αίγινα μπορούν μέσα από τις σελίδες του να κάνουν ένα ταξίδι στον χρόνο.
Όπως ανέφερε, ακόμη και όσοι γνωρίζουν καλά το νησί θα δουν διαφορετικά την παραλία και τους χώρους της, καθώς οι ιστορίες του βιβλίου λειτουργούν σαν ένα διαφορετικό φίλτρο πάνω στις εικόνες του σημερινού τοπίου.
Η αναφορά στην Αρετή Πηγιαδίτη
Ο Δημήτρης Κοττάκης έκανε ιδιαίτερη αναφορά στην Αρετή Πηγιαδίτη, τονίζοντας ότι η συνολική συγκρότηση του βιβλίου οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στη δική της δουλειά.
Ζήτησε μάλιστα από το κοινό να της χαρίσει ένα ακόμη μεγάλο χειροκρότημα.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης παρουσιάστηκε σχετικό video, τη μουσική του οποίου ερμήνευσε το μουσικό σχήμα Als in terra, στο οποίο συμμετέχει η Αρετή Πηγιαδίτη. Επίσης, διαβάστηκε κείμενο του Μανόλη Σέργη, Ομότιμου Καθηγητή Λαογραφίας, στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης (ΔΠΘ).
















