250 χρόνια μετά τη γέννηση του Ιωάννη Καποδίστρια, το περίφημο Εϋνάρδειο στην Αίγινα, η πρώτη παιδαγωγική ακαδημία της χώρας, προτεραιότητα της διακυβέρνησής του, είναι ετοιμόρροπο.
Από το podcast στην DW
Με τί πάθος, με τι ζήλο έπαιρναν οι Έλληνες τη μοίρα τους στα χέρια τους τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια. Σε κείνη τη χαραμάδα της ιστορίας, από τις αρχές του 1828 ως το φθινόπωρο του 1829, η Αίγινα διετέλεσε πρώτη πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. Στο μικρό νησί η αύξηση του πληθυσμού ήταν ραγδαία και μαζί της η αύξηση των μαθητών. Ο κυβερνήτης Ιωάννης Καποδίστριας είχε περιηγηθεί τα σχολεία του νησιού την άνοιξη του 28 και είχε μετρήσει 1082 μαθητές. Ο επί της παιδείας υπουργός του έγραφε για τους γονείς: «Προκρίνουν να πεινούν μάλλον ή να εγκαταλείψουν τα τέκνα των εις αισχράν αμάθειαν.»
Ο πεφωτισμένος Καποδίστριας είχε θέσει την παιδεία ως προτεραιότητα. Ένα μέρος των αλληλοδιδακτικών τάξεων, στις οποίες οι καλύτεροι και μεγαλύτεροι μαθητές μυούσαν τους μικρότερους, έκαναν μάθημα στο κτήριο του μεγάλου ορφανοτροφείου, όπου κατά το ελβετικό πρότυπο τα παιδιά εισάγονταν ταυτόχρονα και στα διάφορα επαγγέλματα. Για να γίνουν αν ήθελαν τυπογράφοι και λιθογράφοι, ωρολογοποιοί και βιβλιοδέτες, τσαγκάρηδες, τορναδόροι, σιδηρουργοί και οικοδόμοι. Και για την εκπαίδευση των δασκάλων ανεγέρθηκε με έξοδα ενός φίλου του Καποδίστρια, του Ελβετού τραπεζίτη Ιωάννη-Γαβριήλ Εϋνάρδου, το Διδασκαλείο με σχέδια των αρχιτεκτόνων Κλεάνθη και Σάουμπερτ. Ήταν το λεγόμενο Εϋνάρδειο.
Εγκαταλελειμμένο γιαπί
Σήμερα, 250 χρόνια μετά τη γέννηση του Καποδίστρια κι ενώ πλησιάζει η 200ή επέτειος από την ορκωμοσία του στη Μητρόπολη της Αίγινας, το Εϋνάρδειο καταρρέει και είναι αμφίβολο πια αν θα παρίσταται στις τελετές. Η στέγη έχει τρυπήσει και ευκοίλιες περιστερές λυμαίνονται τα γυμνά δοκάρια, οι σοβάδες πέφτουν, το εσωτερικό θυμίζει εγκαταλελειμμένο γιαπί. Το Διδασκαλείο δεν έμεινε αλώβητο από τον αναβρασμό εκείνης της εποχής τις πρώτες δεκαετίες του 19ου αιώνα: διχογνωμίες των καθηγητών, αποχή των μαθητών και απεργίες των δασκάλων. Το 1834 μεταφέρθηκε κιόλας στην Αθήνα που ήταν πλέον πρωτεύουσα.
Στην Αίγινα έμεινε το Εϋνάρδειο, το πρώτο νεοκλασικό κτίσμα της νεότερης Ελλάδας. Από το 1930 φιλοξενούσε το Αρχαιολογικό Μουσείο, το 1980 τα ευρήματα μεταφέρθηκαν στο νέο μουσείο που χτίστηκε σημειωτέον με δωρεές Βαυαρών αρχαιολόγων και στη συνέχεια το Εϋνάρδειο κρίθηκε ακατάλληλο μετά τον σεισμό του 1981. Και στις αρχές της δεκαετίας του 90 παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Παιδείας για να αναστηλωθεί και να στεγάσει στη συνέχεια τη Βιβλιοθήκη της Αίγινας.
Πέρασαν 30 και πλέον χρόνια αδράνειας και ραστώνης. Πολλά σχεδιάστηκαν αλλά μόνο ένα έγινε: τεχνικό κλιμάκιο του υπουργείου αναγκάστηκε πρόσφατα να πάρει άμεσα προστατευτικά μέτρα για να μην πέσει το κτήριο επί τας κεφαλάς των περαστικών. Και μια ταμπέλα απαγορεύει την είσοδο «λόγω πτώσης επιχρισμάτων».
Μόνο τα φαντάσματα βρίσκουν σήμερα καταφύγιο στο πάλαι ποτέ ευκλεές Εϋνάρδειο, στο οποίο δίδαξαν μεγάλοι λόγιοι του 19ου αιώνα, όπως ο Γεώργιος Γεννάδιος, και μαθήτευσαν κορυφαίοι επιστήμονες, όπως ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος. Ο αρχαιολόγος και διπλωμάτης Αλέξανδρος Ρίζος Ραγκαβής έπλεκε το 1855 το εγκώμιο του Διδασκαλείου του Καποδίστρια. Σήμερα τα λόγια του ακούγονται σαν επιτύμβιο: «Ολίγοι εισίν εκ των σήμερον την πατρίδα εν οιαδήποτε ιδιότητι υπηρετούντων οι μη της παιδείας εν τω σχολείω εκείνω γευσάμενοι, αλλά και πάμπολλοι των νυν εν τε τη Ελλάδι και εν Τουρκία σχολεία διευθυνόντων, τρόφιμοι εκείνου εισί, και εν αυτώ εισέτι τω Πανεπιστημίω καθηγηταί απαντώνται, ουδενός δεύτεροι κατά την πολυμαθίαν, οίτινες εις ετέρου διδακτηρίου βάθρα ουδέποτε εκαθέσθησαν».
Σπύρος Μοσκόβου Senior Editor στην Ευρωπαϊκή Σύνταξη της DW. Διευθυντής της Ελληνικής Σύνταξης (2000-2024).
Πηγή: DW
