Μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ενημερωτική ημερίδα για την ψύλλα της φιστικιάς και τις δυνατότητες φυσικής αντιμετώπισής της πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου, στην αυλή του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Αίγινας, στο πλαίσιο του 17ου Aegina Fistiki Fest.
Την ημερίδα διοργάνωσε ο Αγροτικός Σύλλογος Αίγινας σε συνεργασία με τον Δήμο Αίγινας, με θέμα «Φυσικοί εχθροί της ψύλλας της φιστικιάς – Καταγραφή πληθυσμών στην Αίγινα».
Η εκδήλωση είχε ως βασικό αντικείμενο την παρουσίαση των πρώτων αποτελεσμάτων μιας μελέτης που πραγματοποιείται στην Αίγινα, με στόχο την καταγραφή της πληθυσμιακής διακύμανσης της ψύλλας της φιστικιάς, αλλά και των φυσικών εχθρών της. Η μελέτη χρηματοδοτήθηκε από τον Δήμο Αίγινας και, όπως επισημάνθηκε, βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Την παρουσίαση έκανε η Μαρία-Βασιλική Γιακουμάκη, γεωπόνος και υποψήφια διδάκτορας με ειδίκευση στην εντομολογία, ενώ τον συντονισμό είχε η Δρ. Μαρία Γεωργιάδου, γεωπόνος και επιστημονική συνεργάτης του Αγροτικού Συλλόγου Αίγινας.
Στην έναρξη της ημερίδας ο πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αίγινας, Νίκος Αλυφαντής, αναφέρθηκε στη σημασία των ενημερωτικών ημερίδων που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του φεστιβάλ, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οι παραγωγοί να αποκτούν γνώση και να διαμορφώνουν αντίληψη γύρω από τα προβλήματα της καλλιέργειας.
Χαιρετισμό απηύθυνε ο αντιδήμαρχος Πολιτισμού και πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής του Aegina Fistiki Fest, Μιχάλης Σπυριδάκης, ο οποίος αναφέρθηκε στη σύνδεση της φιστικιάς με την ιστορία, την οικονομία και την ταυτότητα της Αίγινας. Όπως σημείωσε, η προστασία της καλλιέργειας και η στήριξη των παραγωγών απαιτούν συνεργασία της επιστημονικής γνώσης με την εμπειρία των καλλιεργητών.
Η μελέτη στην Αίγινα
Η έρευνα ξεκίνησε στις αρχές Ιουλίου και προβλέπεται να ολοκληρωθεί στα τέλη Νοεμβρίου. Αρχικά πραγματοποιούνταν συστηματικές δειγματοληψίες σε τέσσερα χωράφια, ενώ από τα τέλη Αυγούστου προστέθηκε και ένα ακόμη.
Οι δειγματοληψίες πραγματοποιούνται δύο φορές τον μήνα και περιλαμβάνουν συλλογή εντόμων από τα κλαδιά, οπτική παρατήρηση στο πεδίο και συλλογή φύλλων, τα οποία στη συνέχεια εξετάζονται στο εργαστήριο με τη χρήση στερεοσκοπίου. Μέχρι την παρουσίαση είχαν πραγματοποιηθεί πέντε επισκέψεις στα χωράφια, με άλλες πέντε να απομένουν.
Αντικείμενο της έρευνας δεν ήταν μόνο η ψύλλα, αλλά και η καταγραφή των εντόμων που συνυπάρχουν στους φυστικεώνες και μπορούν να λειτουργήσουν ως φυσικοί εχθροί της.
Η ψύλλα και η εποχική διακύμανση
Όπως εξηγήθηκε, η ψύλλα αποτελεί μυζητικό έντομο που προσβάλλει το γένος Pistacia. Ο βιολογικός της κύκλος περιλαμβάνει αυγά, πέντε στάδια νύμφης και το ενήλικο έντομο.
Οι προσβολές μπορούν να προκαλέσουν εκκρίσεις μελιτωμάτων, πάνω στις οποίες αναπτύσσεται καπνιά, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η προσβολή των οφθαλμών. Καθώς η φιστικιά καρποφορεί σε βλαστούς του προηγούμενου έτους, μια έντονη προσβολή μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την τρέχουσα αλλά και την παραγωγή της επόμενης χρονιάς.
Στη διάρκεια της παρουσίασης επισημάνθηκε ότι η πληθυσμιακή διακύμανση της ψύλλας δεν είναι σταθερή μέσα στη χρονιά. Η άνοιξη αποτελεί την πρώτη σημαντική περίοδο δραστηριότητας, ενώ η μεγαλύτερη αύξηση των πληθυσμών καταγράφεται κατά τους θερινούς μήνες, κυρίως τον Ιούλιο και τον Αύγουστο.
Τα μέχρι τώρα στοιχεία από την Αίγινα επιβεβαιώνουν αυτή την εικόνα. Μέχρι τα μέσα ή τα τέλη Ιουλίου οι πληθυσμοί ήταν σχετικά χαμηλοί, ενώ από τον Αύγουστο καταγράφηκε σημαντική αύξηση.
Οι φυσικοί εχθροί που καταγράφηκαν
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η καταγραφή των φυσικών εχθρών της ψύλλας στους φυστικεώνες της Αίγινας.
Μεταξύ αυτών καταγράφηκε η Chrysoperla carnea, ένα γενικό αρπακτικό έντομο, οι προνύμφες του οποίου τρέφονται με διάφορα έντομα, μεταξύ άλλων και με νύμφες της ψύλλας. Η παρουσία της καταγράφηκε σε όλα τα χωράφια που εξετάστηκαν, ανεξάρτητα από το αν είχαν ψεκαστεί ή όχι και ανεξάρτητα από την ένταση της προσβολής.
Καταγράφηκαν επίσης είδη του γένους Anthocoris, επίσης γενικά αρπακτικά, τα οποία τρέφονται με αυγά και νύμφες, καθώς και πασχαλίτσες του γένους Scymnus και είδη της οικογένειας των Miridae.
Ωστόσο, ιδιαίτερη σημασία για τη μελέτη έχει η καταγραφή ενός εξειδικευμένου φυσικού εχθρού της ψύλλας, του παρασιτοειδούς Psyllaephagus pistaciae.
Το παρασιτοειδές Psyllaephagus pistaciae
Σε αντίθεση με τα γενικά αρπακτικά, το συγκεκριμένο παρασιτοειδές είναι εξειδικευμένο στην ψύλλα της φιστικιάς. Τα θηλυκά εναποθέτουν τα αυγά τους μέσα στις νύμφες της ψύλλας και η ανάπτυξη του παρασιτοειδούς οδηγεί τελικά στον θάνατο της νύμφης.
Το Psyllaephagus pistaciae καταγράφηκε στην Αίγινα τον Αύγουστο, ακόμη και σε χωράφι με σχετικά χαμηλό πληθυσμό ψύλλας, ενώ εντοπίστηκε τόσο σε ψεκασμένα όσο και σε αψέκαστα χωράφια.
Η παρουσία του στην Αίγινα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν αντίστοιχα δεδομένα για το νησί. Το συγκεκριμένο παρασιτοειδές έχει καταγραφεί και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το ποσοστό παρασιτισμού που καταγράφηκε στο τελευταίο χωράφι που εξετάστηκε στα τέλη Αυγούστου. Εκεί, όπου ο πληθυσμός της ψύλλας ήταν ιδιαίτερα υψηλός, το ποσοστό των παρασιτισμένων νυμφών έφτασε περίπου στο 30%.
Ωστόσο, όπως διευκρινίστηκε, το συγκεκριμένο ποσοστό δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό για την Αίγινα. Πρόκειται για μέτρηση που έγινε σε μία χρονική στιγμή και σε ένα μόνο χωράφι. Για ασφαλέστερα συμπεράσματα απαιτείται παρακολούθηση σε μεγαλύτερο χρονικό βάθος και σε περισσότερες καλλιεργητικές περιόδους.
Και οι φυσικοί εχθροί έχουν τους δικούς τους εχθρούς
Ένα ακόμη εύρημα της έρευνας ήταν η παρουσία υπερπαρασιτοειδών, δηλαδή οργανισμών που παρασιτούν στα ίδια τα παρασιτοειδή της ψύλλας.
Όπως εξηγήθηκε, η παρουσία τους αποτελεί μέρος της φυσικής αλληλεπίδρασης μεταξύ των οργανισμών ενός οικοσυστήματος. Καταγράφηκε μάλιστα στην Αίγινα και το υπερπαρασιτοειδές που αναφέρθηκε ως Marietta picta.
Η παρουσία τόσο της ψύλλας όσο και των αρπακτικών, του παρασιτοειδούς και των υπερπαρασιτοειδών δείχνει την ύπαρξη ενός σύνθετου τροφικού πλέγματος μέσα στον φυστικεώνα.
Από την εξόντωση στην ισορροπία
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της παρουσίασης ήταν ότι η φυτοπροστασία δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως προσπάθεια εξόντωσης ενός εχθρού.
Η παρακολούθηση των πληθυσμών, η γνώση της βιολογίας και της εποχικής διακύμανσης της ψύλλας, αλλά και η διατήρηση των φυσικών εχθρών της μπορούν να αποτελέσουν στοιχεία μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής διαχείρισης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στην ανάγκη προσεκτικής χρήσης των φυτοπροστατευτικών προϊόντων. Η αλόγιστη ή επαναλαμβανόμενη χρήση ευρέος φάσματος εντομοκτόνων μπορεί να επηρεάσει και τους ωφέλιμους οργανισμούς, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η φυσική ισορροπία και να δημιουργούνται συνθήκες για νέες εξάρσεις της ψύλλας.
Παράλληλα, η διατήρηση της φυσικής βλάστησης γύρω από τους φυστικεώνες μπορεί να προσφέρει καταφύγιο και διαθέσιμη τροφή στα αρπακτικά έντομα, συμβάλλοντας στη διατήρηση της εντομοπανίδας.
Η μελέτη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και τα μέχρι τώρα αποτελέσματα χαρακτηρίστηκαν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά ως προς την ποικιλία των οργανισμών που καταγράφηκαν στην Αίγινα. Όπως επισημάνθηκε, ωστόσο, χρειάζεται συνέχιση της έρευνας, ώστε να καταγραφούν οι πληθυσμιακές διακυμάνσεις σε όλη την καλλιεργητική περίοδο και να υπάρξουν στοιχεία από περισσότερες καλλιεργητικές χρονιές.
Το ζητούμενο, όπως προέκυψε από την παρουσίαση, είναι πλέον να μελετηθεί η σχέση ανάμεσα στην ψύλλα και στους φυσικούς εχθρούς της και να εξεταστεί κατά πόσο η φυσική αυτή ισορροπία μπορεί να αξιοποιηθεί στην πράξη για την προστασία της αιγινήτικης φιστικιάς.
Μετά το τέλος της ενδιαφέρουσας παρουσίασης ακολούθησε συζήτηση.
