Η ανάπτυξη, η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, οι υποδομές, η αγροτική παραγωγή και η τουριστική προοπτική της Αίγινας στο επίκεντρο της μελέτης. Σε κρίσιμο στάδιο η διαδικασία, με ανοιχτή πρόσκληση προς την τοπική κοινωνία για παρατηρήσεις και προτάσεις στην online πλατφόρμα για τις επόμενες πέντε ημέρες.
Στο επίκεντρο μιας ευρύτερης συζήτησης για το μέλλον της Αίγινας βρέθηκε το απόγευμα της Τρίτης η δημόσια παρουσίαση των εναλλακτικών σεναρίων χωρικής ανάπτυξης, στο πλαίσιο της μελέτης για το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο του Δήμου Αίγινας.
Η παρουσίαση πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα του Λαογραφικού Μουσείου, παρουσία κατοίκων και εκπροσώπων της τοπικής κοινωνίας, καθώς η μελέτη εισέρχεται σε ένα στάδιο στο οποίο η συμμετοχή και η κατάθεση προτάσεων είναι αναγκαία.
Στην ομάδα των μελετητών συμμετείχαν ο Μάνος Ευστράτιος, αρχιτέκτονας – πολεοδόμος και συντονιστής της μελέτης, η Έφη Καραθανάση, αρχιτέκτων – πολεοδόμος, και η Λένα Κάρκα, αρχιτέκτων – πολεοδόμος.
Την εκδήλωση προλόγισε και συντόνισε ο δήμαρχος Αίγινας Γιάννης Ζορμπάς, ο οποίος από την αρχή έδωσε το στίγμα της σημασίας που έχει το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο για την επόμενη ημέρα του νησιού.
Γιάννης Ζορμπάς: «Αφορά την Αίγινα που θέλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές»
Ο δήμαρχος Αίγινας χαρακτήρισε τη διαδικασία ιδιαίτερα σημαντική, υπογραμμίζοντας ότι ένα Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο, παρά τον τεχνικό χαρακτήρα που μπορεί να έχει ως διαδικασία, αφορά στην πραγματικότητα σχεδόν κάθε πτυχή της ζωής και της ανάπτυξης ενός τόπου.
Όπως σημείωσε, το σχέδιο αφορά το πού και με ποιους όρους χτίζουμε, τι προστατεύουμε, πώς μπορούν να αναπτυχθούν οι δραστηριότητες, πώς οργανώνονται οι οικισμοί και πώς συνδέεται η ανάπτυξη με τις υποδομές που μπορεί πραγματικά να υποστηρίξει το νησί.
Παράλληλα, όπως τόνισε, στον σχεδιασμό εντάσσονται η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος, αλλά και η προετοιμασία απέναντι στις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
«Αφορά την Αίγινα που θέλουμε να παραδώσουμε στις επόμενες γενιές», ήταν ουσιαστικά το μήνυμα του δημάρχου, ο οποίος στάθηκε ιδιαίτερα στη μοναδικότητα και στις ιδιαιτερότητες ενός νησιωτικού τόπου.
Η γεωγραφική θέση της Αίγινας, η εγγύτητά της με την Αθήνα και η εύκολη πρόσβαση έχουν δημιουργήσει, όπως ανέφερε, τα τελευταία χρόνια αυξημένο ενδιαφέρον ως τόπου κατοικίας, παραθερισμού, τουρισμού και επενδύσεων.
Η δυναμική αυτή, σύμφωνα με τον δήμαρχο, δημιουργεί ευκαιρίες αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τις απαιτήσεις από τις υποδομές και τον διαθέσιμο χώρο.
Το νερό, η διαχείριση των απορριμμάτων, το οδικό δίκτυο, η κυκλοφορία, οι κοινόχρηστοι χώροι, η προστασία του φυσικού τοπίου, η αγροτική γη, οι οικισμοί και η τουριστική ανάπτυξη αποτελούν ζητήματα που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποσπασματικά, αλλά συνδέονται μεταξύ τους και απαιτούν συνολικό σχεδιασμό.
«Ο χώρος ενός νησιού είναι συγκεκριμένος και οι αντοχές του επίσης», ήταν το χαρακτηριστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ο δήμαρχος τοποθέτησε τη συζήτηση.
Τρία διαφορετικά σενάρια ανάπτυξης
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Ζορμπάς στη λέξη «εναλλακτικά», καθώς η διαδικασία βρίσκεται στο στάδιο κατά το οποίο παρουσιάζονται διαφορετικές επιλογές για τη χωρική και αναπτυξιακή πορεία του νησιού.
Στόχος, όπως εξήγησε, δεν είναι να παρουσιαστεί μια ήδη ειλημμένη απόφαση, αλλά να δοθεί η δυνατότητα στην τοπική κοινωνία να ακούσει, να συζητήσει και να αξιολογήσει τις διαφορετικές προσεγγίσεις.
Η Έφη Καραθανάση, από την πλευρά της μελετητικής ομάδας, εξήγησε ότι η μελέτη βρίσκεται πλέον σε ένα κρίσιμο σημείο, καθώς μετά την ολοκλήρωση της πρώτης φάσης η ομάδα επιχειρεί να προσεγγίσει τις οριστικές προτάσεις.
Έφη Καραθανάση: "Είμαστε λοιπόν σε κρίσιμο σημείο και θέλουμε τη συμμετοχή σας"
Στο πλαίσιο αυτό παρουσιάστηκαν τρία εναλλακτικά σενάρια ανάπτυξης:
- το σενάριο των τάσεων, το οποίο λαμβάνει υπόψη τις σημερινές τάσεις στην οικονομία, την κοινωνία, τον χώρο και τα θεσμικά εργαλεία,
- το σενάριο της ήπιας ανάπτυξης, το οποίο παρουσιάστηκε ως η περισσότερο ρεαλιστική κατεύθυνση και εκείνη που μπορεί να αποτελέσει σημαντική βάση για τη διαμόρφωση της τελικής πρότασης,
- και το σενάριο της υπέρβασης, το οποίο ενσωματώνει υψηλότερες απαιτήσεις και προϋποθέτει σημαντικούς πόρους για την υλοποίησή του, περιλαμβάνοντας ταυτόχρονα ένα πιο φιλόδοξο αναπτυξιακό στοιχείο.
Η παρουσίαση των σεναρίων αποτελεί επομένως το σημείο εκκίνησης για την επόμενη φάση της μελέτης και όχι την τελική διατύπωση των προτάσεων.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε από τους ομιλητές στη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας
Ο δήμαρχος σημείωσε ότι ο Δήμος έχει ασφαλώς απόψεις, προτεραιότητες και γνώση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει καθημερινά ο τόπος, όμως ένας σχεδιασμός με τόσο μεγάλο χρονικό ορίζοντα χρειάζεται και τη γνώση των ανθρώπων που ζουν, εργάζονται και δραστηριοποιούνται στην Αίγινα.
Η διαδικασία της δημόσιας συμμετοχής, όπως αναφέρθηκε, αποτελεί μέρος της ίδιας της διαδικασίας εκπόνησης των Τοπικών Πολεοδομικών Σχεδίων.
Μετά τη δημόσια παρουσίαση, το σχετικό υλικό πρόκειται να αναρτηθεί στην πλατφόρμα συμμετοχής, όπου θα υπάρχει δυνατότητα υποβολής παρατηρήσεων και προτάσεων για χρονικό διάστημα πέντε ημερών.
Η μελετητική ομάδα υπογράμμισε επίσης ότι οι παρατηρήσεις που θα κατατεθούν σε αυτό το στάδιο θα ληφθούν υπόψη κατά την επεξεργασία της τελικής πρότασης.
Η πρόταση της μελετητικής ομάδας για το σενάριο «ήπιας ανάπτυξης»
Όπως εξήγησε η κ. Κάρκα, η μελετητική ομάδα, βάσει της τεχνικής βαθμολόγησης και της αξιολόγησης των δεδομένων, προκρίνει το δεύτερο σενάριο, αυτό της «ήπιας ανάπτυξης», ως το πλέον ρεαλιστικό και βιώσιμο για την Αίγινα. Παράλληλα, σημείωσε ότι στοιχεία από το τρίτο σενάριο, καθώς και συγκεκριμένες προτάσεις που κατατέθηκαν από τον Σύλλογο Μηχανικών Αίγινας, έχουν ήδη ενσωματωθεί στον σχεδιασμό.
Η κ. Κάρκα απηύθυνε ανοιχτό κάλεσμα προς τους δημότες να υποβάλουν παρατηρήσεις, διορθώσεις και ιδέες, επισημαίνοντας ότι τα στοιχεία από τις επίσημες υπηρεσίες ενδέχεται ορισμένες φορές να εμπεριέχουν αστοχίες ή να μην αποτυπώνουν την πραγματική σημερινή εικόνα του νησιού. «Μας ενδιαφέρει πάρα πολύ η γνώμη των κατοίκων για το πώς οραματίζονται την εξέλιξη της Αίγινας», τόνισε χαρακτηριστικά.
Τα επόμενα βήματα και η διαδικασία
Εξηγώντας τη διαδικασία, η εκπρόσωπος της μελετητικής ομάδας ανέφερε ότι η μελέτη βρίσκεται ακόμη στην πρώτη της φάση.
- Μετά την ολοκλήρωση της αρχικής 5ήμερης διαβούλευσης
- Σύνταξη Προτάσεων & ΣΜΠΕ: Προχωρά η σύνταξη των αναλυτικών προτάσεων και δημοσιοποιείται η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) παράλληλα με το Πολεοδομικό Σχέδιο.
- Δημόσια Διαβούλευση 45 Ημερών: Θα ακολουθήσει νέα, εκτενής περίοδος διαβούλευσης 45 ημερών, όπου το κοινό θα μπορεί να μελετήσει το πλήρες περιεχόμενο και τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
- Ψηφιακή Πλατφόρμα: Η κ. Κάρκα υπογράμμισε τη σημασία της καταγραφής των απόψεων στην επίσημη ψηφιακή πλατφόρμα, καθώς έτσι δημιουργείται ένα διαφανές και δημόσια προσβάσιμο βήμα για όλους (πολίτες, μελετητές, ερευνητές).
- Αξιολόγηση & Έγκριση: Όλα τα σχόλια θα αξιολογηθούν υποχρεωτικά από την ομάδα μελέτης και το φάκελος θα διαβιβαστεί στο ΚΕΣΥΠΟΘΑ του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ).
Τέλος, ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο γεγονός ότι τα νέα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια θεσμοθετούνται πλέον με Προεδρικό Διάταγμα. Αυτό εξασφαλίζει αυστηρό προληπτικό έλεγχο νομιμότητας από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) πριν από την τελική υπογραφή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, κατοχυρώνοντας θεσμικά και περιβαλλοντικά το χωρικό μέλλον της Αίγινας.
Η θέση της Αίγινας στον ευρύτερο χώρο
Η Έφη Καραθανάση αναφέρθηκε στη θέση της Αίγινας μέσα στην ευρύτερη περιοχή και ειδικότερα στη σχέση της με το Αγκίστρι και τον περιβάλλοντα θαλάσσιο και χερσαίο χώρο.
Η Αίγινα και το Αγκίστρι αντιμετωπίζονται ως ένα νησιωτικό σύστημα, με την Αίγινα να κατέχει κεντρική θέση. Η σχέση αυτή, σύμφωνα με την παρουσίαση, δημιουργεί δυνατότητες ανάπτυξης μεταφορικών, οικονομικών και τουριστικών σχέσεων με τον ευρύτερο περιφερειακό χώρο.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι πάνω σε ποια βάση θα αναπτυχθούν αυτές οι σχέσεις.
Στην παρουσίαση τέθηκε ως σημαντική παράμετρος η στήριξη της αγροτικής παραγωγής και γενικότερα του πρωτογενούς τομέα, ενώ παράλληλα εξετάστηκε η θέση του δευτερογενούς τομέα και κυρίως του τουρισμού.
Για τον τουρισμό παρουσιάστηκε η ανάγκη να αξιοποιηθούν οι υφιστάμενες δυνατότητες της Αίγινας, αλλά παράλληλα να αναζητηθούν νέοι προσανατολισμοί.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε η σύνδεση της οικολογικής και της πολιτιστικής διάστασης του τουρισμού, με στόχο τη δημιουργία εναλλακτικών μορφών τουριστικής ανάπτυξης.
Ο χωρικός σχεδιασμός ως εργαλείο ανάπτυξης και προστασίας
Ο Μάνος Ευστράτιος, συντονιστής της μελέτης, παρουσίασε στη συνέχεια τη βασική δομή της μελέτης και το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξετάζονται τα τρία σενάρια.
Όπως εξήγησε, το Τοπικό Πολεοδομικό Σχέδιο αποτελεί ταυτόχρονα έκφραση της αναπτυξιακής στρατηγικής και εργαλείο οργάνωσης του χώρου.
Η σχέση μεταξύ ανάπτυξης και χώρου είναι αμφίδρομη: η αναπτυξιακή στρατηγική επηρεάζει τον χώρο, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται ο χώρος καθορίζει τις δυνατότητες ανάπτυξης.
Βασικός σκοπός είναι ο καθορισμός των χρήσεων γης, αλλά και των μέτρων, όρων και περιορισμών που απαιτούνται για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και οργάνωση της περιοχής του Δήμου.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια για ισόρροπη οικονομική ανάπτυξη, προστασία του περιβάλλοντος εντός και εκτός οικιστικού ιστού και έλεγχο της άναρχης εκτός σχεδίου δόμησης, ιδιαίτερα στις παράκτιες ζώνες.
Παράλληλα, ιδιαίτερη θέση στη φιλοσοφία του σχεδιασμού καταλαμβάνει η προστασία των φυσικών και πολιτιστικών πόρων, ώστε να διατηρηθούν και για τις επόμενες γενιές.
Η βιώσιμη ανάπτυξη, σύμφωνα με την παρουσίαση, δεν αφορά μόνο την προστασία του περιβάλλοντος, αλλά την αναζήτηση μιας ισορροπίας ανάμεσα στην οικονομική δραστηριότητα, την ποιότητα ζωής και τη διατήρηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του τόπου.
Η Αίγινα και η σχέση της με την Αττική
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο της παρουσίασης ήταν η θέση της Αίγινας στο ευρύτερο νησιωτικό και μητροπολιτικό σύστημα.
Η Αίγινα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της σύνδεσής της με τον Πειραιά και το Λεκανοπέδιο, βρίσκεται σε μια ιδιαίτερη σχέση με τη μητροπολιτική ενδοχώρα.
Ο Μάνος Ευστράτιος επισήμανε ότι η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερα ισχυρή, ενώ παράλληλα τέθηκε το ερώτημα κατά πόσο μπορούν να αναπτυχθούν και άλλες μορφές σχέσεων και συνεργασιών, ώστε να περιοριστεί η μονομέρεια αυτής της εξάρτησης.
Στην κατεύθυνση αυτή εξετάζεται ο ρόλος του λιμενικού συστήματος της Αίγινας και οι δυνατότητες που μπορεί να προσφέρει η θέση του νησιού.
Η σύνδεση της Αίγινας με τον ευρύτερο χώρο, αλλά και οι δυνατότητες συνεργασίας σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, αποτελούν έτσι μέρος της συνολικής χωρικής προσέγγισης.
Η δημογραφική εικόνα και οι διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό του Δήμου
Ένα σημαντικό μέρος της παρουσίασης αφορούσε τη δημογραφική εξέλιξη της Αίγινας.
Με βάση τα στοιχεία των απογραφών που παρουσιάστηκαν, ο πληθυσμός του Δήμου εμφανίζει σχετικά μικρές μεταβολές κατά την τελευταία εικοσαετία.
Το 2001 ο πληθυσμός καταγράφηκε στους 12.716 κατοίκους, ενώ δέκα χρόνια αργότερα υπήρξε μικρή αύξηση και στην επόμενη απογραφή μικρή μείωση. Συνολικά, η μεταβολή σε επίπεδο εικοσαετίας εμφανίζεται περιορισμένη.
Ωστόσο, όπως τόνισε ο μελετητής, η εικόνα αυτή αλλάζει όταν εξετάζεται το εσωτερικό του Δήμου.
Οι διαφορετικοί οικισμοί δεν ακολουθούν την ίδια δημογραφική πορεία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο οικισμός της Αίγινας, ο οποίος από περίπου 7.100 κατοίκους το 2001 καταγράφει σταδιακή μείωση και φτάνει περίπου στους 6.613 κατοίκους, χάνοντας περίπου 500 κατοίκους στην εικοσαετία.
Αντίθετα, άλλοι οικισμοί παρουσιάζουν διαφορετική δυναμική, με αυξήσεις ή μικρότερες μεταβολές του πληθυσμού.
Η διαφοροποίηση αυτή αποτελεί σημαντικό στοιχείο για τον χωρικό σχεδιασμό, καθώς δημιουργεί διαφορετικές ανάγκες και προκλήσεις από περιοχή σε περιοχή.
Δεν αρκεί επομένως η συνολική εικόνα του Δήμου. Χρειάζεται να εξεταστεί ξεχωριστά η εξέλιξη κάθε οικισμού, ώστε να διαπιστωθεί ποιοι εμφανίζουν τάσεις συγκέντρωσης πληθυσμού και ποιοι αντιμετωπίζουν κίνδυνο πληθυσμιακής αποδυνάμωσης.
Ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός
Η παρουσίαση πέρασε στη συνέχεια στον οικονομικά ενεργό πληθυσμό.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, το 2011 ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός ανερχόταν περίπου σε 5.071 άτομα, ενώ περίπου 8.000 άτομα κατατάσσονταν στον μη οικονομικά ενεργό πληθυσμό.
Δέκα χρόνια αργότερα, ο οικονομικά ενεργός πληθυσμός εμφανίζεται περίπου στα ίδια επίπεδα, κοντά στα 5.090 άτομα, ενώ καταγράφεται μικρή μεταβολή στον μη οικονομικά ενεργό πληθυσμό.
Η συνολική εικόνα που παρουσιάστηκε είναι αυτή μιας σχετικής στασιμότητας των μεγεθών, στοιχείο που αποτελεί επίσης παράμετρο για τον αναπτυξιακό και χωρικό σχεδιασμό.
Παράλληλα εξετάστηκε η σύνθεση του πληθυσμού ως προς την υπηκοότητα, με την παρουσίαση να καταγράφει διαχρονικά μια μεγάλη πλειοψηφία κατοίκων ελληνικής υπηκοότητας και ένα μικρότερο ποσοστό κατοίκων άλλων υπηκοοτήτων.
Εισόδημα και οικονομική εικόνα
Στη συνέχεια παρουσιάστηκαν στοιχεία σχετικά με το εισόδημα, με βάση φορολογικά δεδομένα που επεξεργάστηκε η μελετητική ομάδα.
Για την περίοδο 2015–2022 καταγράφηκε αύξηση τόσο στις δηλώσεις φυσικών προσώπων όσο και στο συνολικό δηλωθέν εισόδημα, με αντίστοιχη μεταβολή στο μέσο εισόδημα των φυσικών προσώπων.
Τα οικονομικά δεδομένα αποτελούν ένα ακόμη κομμάτι της ευρύτερης ανάλυσης που επιχειρεί να αποτυπώσει την υφιστάμενη κατάσταση στην Αίγινα πριν από τη διαμόρφωση των προτάσεων χωρικής ανάπτυξης.
Από την καταγραφή στην πρόταση
Η παρουσίαση δεν περιορίστηκε στην καταγραφή των προβλημάτων και των υφιστάμενων δεδομένων.
Όπως εξήγησε ο Μάνος Ευστράτιος, η μελέτη περιλαμβάνει μεγάλο όγκο στοιχείων που αφορούν τη δημογραφία, την οικονομία, τις κοινωνικές παραμέτρους, τις υποδομές, το περιβάλλον, τις χρήσεις γης και τις αναπτυξιακές τάσεις.
Από την ανάλυση αυτή προκύπτει η εικόνα πάνω στην οποία στηρίζονται τα τρία εναλλακτικά σενάρια.
Το επόμενο στάδιο είναι η επεξεργασία των παρατηρήσεων και των προτάσεων που θα καταθέσει η τοπική κοινωνία και η σταδιακή διαμόρφωση της τελικής πρότασης.
Μια συζήτηση που αφορά το μέλλον της Αίγινας
Η δημόσια παρουσίαση του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου ανέδειξε ουσιαστικά ένα ευρύτερο ερώτημα: ποια Αίγινα θέλουμε για τις επόμενες δεκαετίες;
Η απάντηση δεν αφορά μόνο την οικοδομική ανάπτυξη ή τον καθορισμό των χρήσεων γης. Αφορά το παραγωγικό μοντέλο του νησιού, τη θέση της γεωργίας και της φιστικοκαλλιέργειας, τον τουρισμό, τους οικισμούς, τις μεταφορές, τις υποδομές, την προστασία του τοπίου και του περιβάλλοντος, αλλά και την ποιότητα ζωής των μόνιμων κατοίκων.
Αφορά επίσης την ισορροπία ανάμεσα στην ανάγκη για ανάπτυξη και στην ανάγκη να διατηρηθούν τα χαρακτηριστικά εκείνα που συγκροτούν την ταυτότητα της Αίγινας.
Ακριβώς γι' αυτό η διαδικασία εισέρχεται τώρα σε ένα κρίσιμο στάδιο. Τα τρία σενάρια που παρουσιάστηκαν αποτελούν διαφορετικές προσεγγίσεις πάνω στις οποίες καλείται να τοποθετηθεί η τοπική κοινωνία.
Ο δημόσιος διάλογος που θα ακολουθήσει και οι παρατηρήσεις που θα κατατεθούν στην πλατφόρμα συμμετοχής θα αποτελέσουν μέρος της διαδικασίας πριν από την οριστικοποίηση των προτάσεων.
Το link για την ιστοσελίδα που θα πρέπει να επισκεφθούν οι πολίτες
