Από το 1981 έως σήμερα, ο π. Εμμανουήλ Γιαννούλης έχει συνδέσει τη διακονία του με ένα έργο που ξεπερνά τα όρια της ενορίας: τη διάσωση, την αποκατάσταση και κυρίως την ανάδειξη της ιστορικής σημασίας του Μητροπολιτικού Ναού της Αίγινας.

Ένα έργο 45 ετών, που σήμερα περνά σε ένα νέο και ιδιαίτερα σημαντικό κεφάλαιο, καθώς βρίσκονται σε εξέλιξη οι εργασίες αποκατάστασης του ιστορικού κτηρίου, με ορίζοντα το 2028, όταν συμπληρώνονται 200 χρόνια από την άφιξη και την ορκωμοσία του Ιωάννη Καποδίστρια στην Αίγινα.

Υπάρχουν κτήρια που αποτελούν απλώς μέρος του αρχιτεκτονικού τοπίου μιας πόλης. Υπάρχουν όμως και κτήρια που λειτουργούν ως ζωντανά τεκμήρια της ιστορίας της.

Ο Μητροπολιτικός Ναός της Αίγινας, ο Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου – Αγίου Διονυσίου, ανήκει αναμφισβήτητα στη δεύτερη κατηγορία.

Στους χώρους του και γύρω από αυτόν συνδέθηκαν γεγονότα που αφορούν όχι μόνο την εκκλησιαστική, αλλά και την πολιτική και εκπαιδευτική ιστορία του νεότερου ελληνικού κράτους. Η άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια, η ορκωμοσία της πρώτης κυβέρνησης, η λειτουργία της Βουλής, η εκπαίδευση, η πνευματική ζωή και μια σειρά από γεγονότα των πρώτων χρόνων του ελληνικού κράτους αποτελούν μέρος της ιστορικής μνήμης, που ο π. Εμμανουήλ Γιαννούλης προσπαθεί επί δεκαετίες να διασώσει και να κάνει γνωστή.

Σήμερα, που οι εργασίες αποκατάστασης του ναού βρίσκονται πλέον σε εξέλιξη, ο ίδιος μίλησε στο ραδιόφωνο του Aegina Portal, σε μια συζήτηση, που περισσότερο από μια απλή συνέντευξη, αποτέλεσε μια αναδρομή 45 χρόνων.

Όπως ο ίδιος χαρακτηριστικά είπε, επρόκειτο για μια «κατάθεση ψυχής».

Ένα ταξίδι που ξεκίνησε το 1981

Η ιστορία της σημερινής προσπάθειας δεν ξεκινά τώρα. Ξεκινά στις 19 Ιουλίου 1981, όταν ο π. Εμμανουήλ Γιαννούλης ανέλαβε, μαζί με το νέο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, τη διαχείριση του ναού.

Η εικόνα που αντίκρισε τότε ήταν ενός ιστορικού κτηρίου με σοβαρά προβλήματα φθοράς.

Η υγρασία, τόσο η ανερχόμενη όσο και η κατερχόμενη, είχε επηρεάσει το εσωτερικό του ναού και τις τοιχογραφίες. Το δάπεδο παρουσίαζε προβλήματα, οι εικόνες του τέμπλου ήταν εγκλωβισμένες μέσα στην κατασκευή του, ενώ εξωτερικά ο ναός δεν διέθετε τους σταυρούς που σήμερα αποτελούν χαρακτηριστικό στοιχείο της εικόνας του.

Το σοβαρότερο πρόβλημα, όμως, εντοπιζόταν στο καμπαναριό.

Ο σεισμός του 1981 είχε προκαλέσει σημαντικές φθορές και υπήρχε κίνδυνος για τη μεγάλη καμπάνα, την οποία, σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει ο π. Εμμανουήλ, είχε φέρει ο Καποδίστριας από τη Ρωσία.

Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτούσε άμεση κινητοποίηση. Δημιουργήθηκε ερανική επιτροπή, η οποία εργάστηκε επί χρόνια, από το 1982 έως το 1998, συγκεντρώνοντας χρήματα «δραχμούλα-δραχμούλα», όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο π. Εμμανουήλ.

Οι εργασίες πραγματοποιήθηκαν με τις απαιτούμενες εγκρίσεις και με πλήρη, όπως αναφέρει, παραστατικά και στοιχεία για τις δαπάνες.

Το 1982 ανατέθηκε η μελέτη και η επίβλεψη της αποκατάστασης του καμπαναριού, ενώ εφαρμόστηκαν οι τότε διαθέσιμες τεχνικές λύσεις, μεταξύ των οποίων εποξειδικές ενέσεις, που συνέβαλαν στη διάσωση της κατασκευής.

Το έργο ολοκληρώθηκε και παραδόθηκε το 1983.

Από το καμπαναριό στις τοιχογραφίες

Η αποκατάσταση δεν σταμάτησε εκεί.

Ακολούθησαν εργασίες στο δάπεδο, στις εσωτερικές και εξωτερικές θύρες, στον περιβάλλοντα χώρο, στον φωτισμό, στο καμπαναριό και σε πολλά ακόμη σημεία του συγκροτήματος.

Το 1988 ξεκίνησε ένα από τα σημαντικότερα έργα: η συντήρηση και αποκατάσταση των τοιχογραφιών.

Οι εργασίες αποκάλυψαν την κατάσταση στην οποία είχαν περιέλθει οι επιφάνειες του ναού, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξαν και στοιχεία της καλλιτεχνικής του ιστορίας.

Το 1989 τοποθετήθηκαν οι σημερινοί σταυροί στον τρούλο και στα πλευρικά σημεία, ενώ παράλληλα έγινε προσπάθεια να αποκατασταθούν και να διασωθούν σημαντικά αντικείμενα και εικόνες.

Ιδιαίτερη σημασία είχε η απομάκρυνση των οκτώ μεγάλων εικόνων του τέμπλου, οι οποίες ήταν κτισμένες μέσα στην κατασκευή. Μεταφέρθηκαν για συντήρηση στην αρχαιολογική υπηρεσία, αφαιρέθηκαν τα αργυρά καλύμματα που είχαν προκαλέσει φθορές στα πρόσωπα και οι εικόνες τοποθετήθηκαν εκ νέου με τρόπο που επέτρεπε την καλύτερη προστασία τους.

Παράλληλα, συντηρήθηκαν και άλλα σημαντικά έργα, μεταξύ των οποίων ο Παντοκράτορας και εικόνες που συνδέονται με την παλαιότερη ιστορία του ναού.

Ένα κτήριο που κρύβει την ιστορία της γέννησης του ελληνικού κράτους

Για τον π. Εμμανουήλ, όμως, η αποκατάσταση του ναού δεν ήταν ποτέ μόνο ζήτημα οικοδομικών εργασιών.

Από νωρίς αντιλήφθηκε ότι πίσω από τους τοίχους, τις εικόνες και τις τοιχογραφίες υπήρχε μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία.

Αφορμή αποτέλεσε, όπως διηγείται, ένα γεγονός που διάβασε σε ιστορικό βιβλίο και το οποίο δεν συμφωνούσε με τις πρωτογενείς πηγές που ο ίδιος αναζήτησε.

Από εκείνη τη στιγμή άρχισε μια συστηματική προσπάθεια συλλογής στοιχείων για την περίοδο 1828-1829, δηλαδή για τα πρώτα κρίσιμα χρόνια της λειτουργίας του ελληνικού κράτους στην Αίγινα.

Η έρευνα αυτή οδήγησε στην έκδοση βιβλίων, σε ομιλίες, σε συμμετοχές σε συνέδρια και σε μια σειρά παρεμβάσεων με στόχο να γίνει γνωστός ο ρόλος της Μητρόπολης στα γεγονότα εκείνης της περιόδου.

Το πρώτο του βιβλίο, Η Μεγάλη Εκκλησία στην Αίγινα, εκδόθηκε το 1996 και την επόμενη χρονιά τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο της Εταιρείας Χριστιανικών Γραμμάτων, ενώ εγκρίθηκε και για τις σχολικές βιβλιοθήκες.

Η έρευνα συνεχίστηκε για δεκαετίες.

Ο π. Εμμανουήλ υποστηρίζει ότι τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει τεκμηριώνουν τον καθοριστικό ρόλο της Μητρόπολης στην έναρξη της πολιτειακής ζωής του νεότερου ελληνικού κράτους.

Σύμφωνα με τις πηγές που επικαλείται, στον χώρο του ναού πραγματοποιήθηκαν γεγονότα που συνδέονται άμεσα με την άφιξη του Καποδίστρια και την ορκωμοσία της πρώτης κυβέρνησης της Ελλάδας. Στο ίδιο συγκρότημα λειτούργησε η τότε Βουλή, ενώ ο χώρος συνδέθηκε και με την εκπαιδευτική και πνευματική ζωή της πρώτης πρωτεύουσας.

Για τον ίδιο, λοιπόν, η Μητρόπολη δεν είναι μόνο ένας ναός.

Είναι ένα μνημείο της γέννησης του ελληνικού κράτους.

«Το κράτος θα έπρεπε να αναλάβει την αποκατάσταση»

Ακριβώς αυτή η διάσταση είναι και η βάση του παραπόνου που εξέφρασε στη συνέντευξη.

Όπως είπε, για μεγάλο μέρος των εργασιών δεν υπήρξε ουσιαστική κρατική χρηματοδότηση, παρά το γεγονός ότι πρόκειται για τον πρώτο καθεδρικό ναό του ελληνικού κράτους και για ένα μνημείο με ιδιαίτερη ιστορική σημασία.

Στην πορεία υπήρξαν ορισμένες χρηματοδοτήσεις, μεταξύ των οποίων ποσά από την Περιφέρεια και τη Βουλή, ενώ ο ναός συνέχισε να αναζητά πόρους και να πραγματοποιεί παρεμβάσεις.

Ωστόσο, σημαντικό μέρος της προσπάθειας στηρίχθηκε στην ενορία, στις δωρεές και στην προσωπική κινητοποίηση.

Η κατάσταση αυτή, όπως την περιγράφει, ανέδειξε ένα βασικό ζήτημα: ποιος έχει την ευθύνη να προστατεύσει ένα μνημείο που αποτελεί κομμάτι όχι μόνο της τοπικής αλλά της εθνικής ιστορίας.

Η μελέτη του 2004 και η αναμονή των χρόνων

Ένα ακόμη σημαντικό ορόσημο ήταν το 2004, όταν εκπονήθηκε πλήρης φάκελος μελέτης του ναού, ο οποίος περιλάμβανε αρχιτεκτονική και στατική μελέτη, αποτύπωση των βλαβών, ρωγμών και προβλημάτων, καθώς και προϋπολογισμό των εργασιών αποκατάστασης.

Η μελέτη εγκρίθηκε από την αρμόδια αρχαιολογική υπηρεσία το 2006.

Από εκεί και πέρα, όμως, άρχισε μια νέα, μακρά περίοδος αναμονής: η αναζήτηση χρηματοδότησης και η ολοκλήρωση των απαιτούμενων διαδικασιών.

Το γεγονός ότι υπήρχε ήδη η μελέτη δεν σήμαινε ότι μπορούσαν να ξεκινήσουν αυτομάτως τα έργα.

Χρειάστηκαν χρόνια μέχρι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για τη σημερινή παρέμβαση.

Η καθοριστική χορηγία του Αθανασίου Μαρτίνου

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε μέσα από την ιδιωτική πρωτοβουλία.

Ο π. Εμμανουήλ αναζήτησε τρόπο επικοινωνίας με τον εφοπλιστή και μεγάλο ευεργέτη Αθανάσιο Μαρτίνο, με στόχο να του παρουσιάσει την ανάγκη αποκατάστασης της Μητρόπολης.

Η προσέγγιση δεν ήταν μια απλή οικονομική αίτηση.

Ο ίδιος προσκάλεσε τον κ. Μαρτίνο στην Αίγινα, ώστε να δει από κοντά το μνημείο και να αντιληφθεί τη σημασία του. Του παρέδωσε επίσης το σχετικό βιβλίο και το ιστορικό υλικό που είχε συγκεντρώσει.

Ακολούθησε μια μακρά περίοδος αναμονής.

Όπως αποκάλυψε στη συνέντευξη, περίπου οκτώ χρόνια χρειάστηκαν μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαδικασίες και να δοθεί η δυνατότητα να ξεκινήσουν τα έργα.

Η έγκριση της μελέτης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο αποτέλεσε καθοριστικό βήμα.

Και όταν τελικά όλα ήταν έτοιμα, η χορηγία προχώρησε.

Η κάλυψη αφορά, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο π. Εμμανουήλ, το σύνολο της απαιτούμενης διαδικασίας: υλικά, εργατικό δυναμικό, ασφάλιση και εξειδικευμένο προσωπικό.

Επικεφαλής της συντήρησης είναι ο συντηρητής Βασίλης Ζαφείρης, με εμπειρία σε σημαντικά μνημεία, μεταξύ άλλων και στο Άγιον Όρος και στον Παναγίο Τάφο.

Το νέο κεφάλαιο των εργασιών

Σήμερα η εικόνα του ναού έχει ήδη αρχίσει να αλλάζει.

Οι εργασίες ξεκίνησαν πριν από περίπου ενάμιση μήνα και αφορούν αρχικά τα εξωτερικά στοιχεία του κτηρίου.

Έχουν ήδη πραγματοποιηθεί εργασίες στεγανοποίησης στους τρούλους και αντιμετώπισης της υγρασίας. Παράλληλα, προβλέπεται η αποκατάσταση των κεραμιδιών, η αντικατάσταση των φθαρμένων στοιχείων και η εφαρμογή των εγκεκριμένων χρωμάτων στις εξωτερικές επιφάνειες.

Στη συνέχεια, η προσπάθεια θα κατευθυνθεί προς το πρόβλημα της ανερχόμενης υγρασίας και τις απαιτούμενες εργασίες αποστράγγισης.

Όμως το μεγάλο στοίχημα βρίσκεται στο εσωτερικό.

Έχει ήδη εγκριθεί η μελέτη για τη συντήρηση και αποκατάσταση των τοιχογραφιών και έχει ξεκινήσει η προετοιμασία για την εγκατάσταση εσωτερικής σκαλωσιάς.

Ο στόχος είναι να συντηρηθεί το σύνολο του ζωγραφικού διακόσμου και να αποκατασταθεί η εικόνα του ναού.

Ένα πρώτο δείγμα εργασίας, όπως περιέγραψε ο π. Εμμανουήλ, έχει ήδη δείξει τη διαφορά: σε σημείο πάνω από τη βόρεια είσοδο, μετά τον καθαρισμό, το πρόσωπο του Χριστού έχει ήδη αποκαλύψει τα χρώματα και τη ζωντάνια που κρύβονταν κάτω από τα στρώματα της φθοράς.

Ένας ναός με πολλές καλλιτεχνικές στρώσεις

Η αποκατάσταση αναμένεται να φέρει στην επιφάνεια ακόμη περισσότερα στοιχεία της καλλιτεχνικής ιστορίας της Μητρόπολης.

Σύμφωνα με τον π. Εμμανουήλ, οι τοιχογραφίες του ναού συνδέονται με διαφορετικές χρονικές περιόδους και καλλιτέχνες.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο Παντοκράτορας, ο οποίος υπέστη επιζωγράφηση το 1930, ενώ σημαντικές είναι και οι εικόνες του τέμπλου που χρονολογούνται από το 1819.

Η νέα φάση συντήρησης αναμένεται να επιτρέψει στους ειδικούς να αποκαταστήσουν συνολικά το εσωτερικό ζωγραφικό πρόγραμμα, αποκαλύπτοντας με μεγαλύτερη σαφήνεια την ιστορική και καλλιτεχνική εξέλιξη του ναού.

Το 2028 ως ορίζοντας

Όλα αυτά συνδέονται με μια συγκεκριμένη ημερομηνία.

Το 2028.

Τότε συμπληρώνονται 200 χρόνια από την άφιξη του Ιωάννη Καποδίστρια στην Αίγινα και από την ορκωμοσία του στην ιστορική Μητρόπολη.

Ο π. Εμμανουήλ θέλει μέχρι τότε να έχει ολοκληρωθεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερο μέρος της αποκατάστασης.

Δεν πρόκειται μόνο για έναν τεχνικό στόχο.

Είναι, όπως εξήγησε, ένας συμβολικός ορίζοντας που θα μπορούσε να αποτελέσει αφορμή για μια συνολικότερη ανάδειξη της ιστορίας της Αίγινας και του ρόλου της ως πρώτης πρωτεύουσας του νεότερου ελληνικού κράτους.

Από τη Μητρόπολη σε ένα «Καποδιστριακό τρίγωνο»

Το όραμα του π. Εμμανουήλ δεν σταματά στη συντήρηση του ναού.

Θέλει η Αίγινα να αποκτήσει μια οργανωμένη ιστορική διαδρομή γύρω από την καποδιστριακή περίοδο.

Ένα «Καποδιστριακό τρίγωνο», όπως το χαρακτήρισε.

Μια διαδρομή που θα μπορούσε να συνδέει τη Μητρόπολη, το Κυβερνείο και άλλα σημαντικά καποδιστριακά κτήρια και σημεία του νησιού.

Η πρόταση επεκτείνεται και στην αξιοποίηση του Καποδιστριακού Ορφανοτροφείου.

Ο π. Εμμανουήλ αναγνωρίζει ότι ο χώρος συνδέεται και με τη μεταγενέστερη ιστορία των φυλακών και δεν υποστηρίζει τη διαγραφή αυτής της μνήμης.

Θεωρεί, όμως, ότι το τεράστιο κτήριο θα μπορούσε να φιλοξενήσει πολλαπλές χρήσεις και να αποτελέσει έναν σημαντικό πολιτιστικό πυρήνα.

Η ιδέα του περιλαμβάνει ακόμη και τη δημιουργία ενός Καποδιστριακού Μουσείου, καθώς, όπως επισημαίνει, δεν υπάρχει σήμερα στην Αίγινα ένα οργανωμένο μουσείο αφιερωμένο στον πρώτο Κυβερνήτη.

«Είμαι έτοιμος», ανέφερε χαρακτηριστικά, να προσφέρει ό,τι καποδιστριακό υλικό διαθέτει, εφόσον βρεθεί ο κατάλληλος χώρος.

Η βιβλιοθήκη, το Ωδείο και η σχολή Παλαιογραφίας

Το όραμα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν ο π. Εμμανουήλ αναφέρεται στο ιστορικό συγκρότημα του Ορφανοτροφείου και στις λειτουργίες που φιλοξενήθηκαν εκεί κατά την καποδιστριακή περίοδο.

Σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση που παρουσίασε, εκεί συνδέθηκε η λειτουργία της σχολικής βιβλιοθήκης με τη μετέπειτα μεταφορά βιβλίων στην Αθήνα, που αποτέλεσαν μέρος της δημιουργίας της Εθνικής Βιβλιοθήκης.

Εκεί λειτούργησε επίσης σχολικό Ωδείο, ενώ αναφέρθηκε και η λειτουργία σχολής Παλαιογραφίας και η συγκέντρωση και συντήρηση παλαιών χειρογράφων και βιβλίων.

Για τον π. Εμμανουήλ, ένας τέτοιος χώρος θα μπορούσε σήμερα να αποκτήσει ξανά έναν πολυδύναμο πολιτιστικό χαρακτήρα.

Να φιλοξενεί συνέδρια, ιστορικούς, καθηγητές και φοιτητές.

Να λειτουργεί ως χώρος έρευνας και εκπαίδευσης.

Και κυρίως, να αναδείξει την ιδιαίτερα σημαντική περίοδο του 1828 και του 1829, η οποία, όπως υποστηρίζει, συχνά δεν αναδεικνύεται όσο θα έπρεπε στη συνολική αφήγηση της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Η τοπική ιστορία ως εργαλείο ανάπτυξης

Η πρόταση του π. Εμμανουήλ έχει και μια ακόμη διάσταση: τον τουρισμό.

Η ιστορία δεν πρέπει, κατά την άποψή του, να παραμένει μόνο σε βιβλία και αρχεία.

Μπορεί να γίνει εμπειρία για τον επισκέπτη.

Οραματίζεται οργανωμένες επισκέψεις, όπου ο επισκέπτης θα μπορεί να βλέπει τρισδιάστατες παρουσιάσεις και οπτικοακουστικό υλικό για την άφιξη του Καποδίστρια, να γνωρίζει τα ιστορικά γεγονότα και στη συνέχεια να ακολουθεί μια διαδρομή προς τα σημαντικά μνημεία της καποδιστριακής Αίγινας.

Μια τέτοια διαδρομή θα μπορούσε να συνδέσει την ιστορία με τον πολιτιστικό τουρισμό και να δημιουργήσει ένα νέο προϊόν για το νησί.

«Η Μητρόπολη πρέπει να υπάρχει στον χάρτη της Αίγινας»

Μέρος της προσπάθειας του π. Εμμανουήλ αφορά ακόμη και κάτι που εκ πρώτης όψεως μοιάζει απλό: την ενημέρωση των επισκεπτών.

Όπως είπε, οργανωμένα γκρουπ φτάνουν στην Αίγινα, αλλά πολλές φορές δεν γνωρίζουν καν πού βρίσκεται η Μητρόπολη.

Αναφέρθηκε μάλιστα στις πινακίδες κατεύθυνσης που έχουν κατασκευαστεί αλλά παραμένουν επί χρόνια στις αποθήκες του Δήμου, καθώς και στην απουσία της Μητρόπολης από ορισμένες τουριστικές σημάνσεις και χάρτες των αξιοθέατων.

Για τον ίδιο, αυτό είναι ενδεικτικό του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζεται ένα μνημείο που θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό σημείο αναφοράς για τον επισκέπτη.

Η Μητρόπολη ως ζωντανό αρχείο

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της συζήτησης ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο π. Εμμανουήλ αντιμετωπίζει κάθε αντικείμενο που βρίσκεται μέσα στον ναό.

Μια εικόνα, μια καμπάνα, ένα εξαπτέρυγο, ένα έγγραφο, ένα αρχιτεκτονικό στοιχείο, ακόμη και μια πλάκα στο δάπεδο, μπορεί να κρύβει μια ιστορία.

Κατά τη διάρκεια των εργασιών, μάλιστα, είχε βρεθεί κάτω από πλάκα ανθρώπινο οστό. Ο ίδιος συνέδεσε το εύρημα με την παλαιότερη χρήση του χώρου ως τόπου ταφής, σημειώνοντας ότι η περιοχή της Μητρόπολης συνδέεται και με ταφές αγωνιστών.

«Πατάμε κυριολεκτικά πάνω στα κόκκαλα ανθρώπων που έδωσαν το αίμα τους και τη ζωή τους για να είμαστε ελεύθεροι σήμερα», ανέφερε.

Μια φράση που αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο τη σχέση του με το μνημείο.

«Δεν θέλω να μιλάμε για εμένα. Το έργο θέλω να γίνει»

Στο τέλος της συζήτησης, ο π. Εμμανουήλ θέλησε να απομακρύνει τη συζήτηση από το προσωπικό του πρόσωπο.

Παρά το γεγονός ότι επί 45 χρόνια έχει πρωταγωνιστήσει στην προσπάθεια συντήρησης και ανάδειξης του ναού, δεν επιθυμεί να παρουσιάζεται το έργο ως προσωπική του επιτυχία.

Αντίθετα, μίλησε για όλους εκείνους που εργάστηκαν πριν και μαζί του, για τα Εκκλησιαστικά Συμβούλια, τους ενορίτες, τους τεχνίτες, τους συντηρητές, τις αρχαιολογικές υπηρεσίες και όσους συνέβαλαν κατά καιρούς.

Και κυρίως μίλησε για το ίδιο το μνημείο.

«Το έργο θέλω να γίνει», ήταν ουσιαστικά το μήνυμά του.

Γιατί, όπως είπε, οι άνθρωποι περνούν.

Αυτό που μένει είναι το καλό που αφήνει ο καθένας πίσω του.

Μια «κατάθεση ψυχής» 45 ετών

Η σημερινή έναρξη των εργασιών αποκατάστασης δεν είναι, επομένως, μια απομονωμένη τεχνική παρέμβαση.

Είναι ο τελευταίος μέχρι σήμερα σταθμός μιας διαδρομής που ξεκίνησε το 1981.

Μιας διαδρομής που περιλαμβάνει την αποκατάσταση του καμπαναριού, τη συντήρηση των τοιχογραφιών και των εικόνων, την αποκατάσταση των σταυρών, των θυρών και άλλων στοιχείων του ναού, την εκπόνηση μελετών, τη συγκέντρωση χρημάτων, αλλά και μια παράλληλη προσωπική ιστορική έρευνα.

Μια έρευνα που οδήγησε τον π. Εμμανουήλ σε αρχεία, βιβλία, έγγραφα και μαρτυρίες και τον έκανε να επιμένει σε μια θέση: ότι η ιστορία της Αίγινας και ιδιαίτερα η ιστορία των ετών 1828-1829 αξίζει να αναδειχθεί με βάση τις πρωτογενείς πηγές και τα τεκμήρια.

Σήμερα, η Μητρόπολη βρίσκεται ξανά μέσα σε σκαλωσιές.

Αυτή τη φορά, όμως, οι σκαλωσιές δεν σηματοδοτούν απλώς μια ακόμη επισκευή.

Σηματοδοτούν την έναρξη ενός νέου κεφαλαίου.

Ένα κεφάλαιο που, εφόσον η προσπάθεια συνεχιστεί και ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες εργασίες, θα μπορούσε να οδηγήσει το 2028 σε μια διαφορετική εικόνα του ιστορικού ναού.

Και μαζί με αυτήν, ίσως, σε μια διαφορετική εικόνα της ίδιας της Αίγινας.

Μιας Αίγινας που δεν θα παρουσιάζει την καποδιστριακή της ιστορία μόνο ως ένα κεφάλαιο του παρελθόντος, αλλά ως ένα ζωντανό κομμάτι της ταυτότητάς της.

Για τον π. Εμμανουήλ Γιαννούλη, αυτό είναι το ζητούμενο μετά από 45 χρόνια.

Όχι η προσωπική αναγνώριση.

Αλλά να σωθεί το μνημείο, να διασωθεί η μνήμη και να γίνει γνωστή η ιστορία που κρύβεται μέσα στους τοίχους του.

Και, όπως είπε κλείνοντας τη συζήτηση, να αποτελέσει αυτή η προσπάθεια ένα εφαλτήριο για να αποφασίσουν περισσότεροι άνθρωποι να ασχοληθούν ουσιαστικά με την ιστορία του τόπου.

Σχετική ειδησεογραφία

Ο αρχιτέκτων Ιωάννης Δέδες παρουσιάζει το μεγάλο και σύνθετο τεχνικό έργο που ξεκίνησε στη Μητρόπολη της Αίγινας. 8 Ιουλίου 2026

Σοβαρή βλάβη έχει παρουσιαστεί στο δίκτυο ύδρευσης στην περιοχή των Βροχείων, σύμφωνα με ενημέρωση της Υπηρεσίας Ύδρευσης.

Από το Ενημερωτικό Δελτίο, στο Aegina Portal Talk Radio

Στο σημείο έχει ήδη μεταβεί συνεργείο της Υπηρεσίας, το οποίο έχει ξεκινήσει τις εργασίες για την αποκατάσταση της βλάβης. 

Η ανακοίνωση της Υπηρεσίας Ύδρευσης

Η Υπηρεσία Ύδρευσης του Δήμου Αίγινας ενημερώνει τους κατοίκους, ότι έχει παρουσιαστεί σοβαρή βλάβη στο δίκτυο ύδρευσης στην περιοχή των Βροχείων.

Συνεργείο της Υπηρεσίας μας βρίσκεται ήδη στο σημείο και οι εργασίες αποκατάστασης της βλάβης βρίσκονται σε εξέλιξη.

Παρακαλούμε για την κατανόηση και την υπομονή όλων έως την ολοκλήρωση των εργασιών.

Μια εκδήλωση - ομιλία, αφιερωμένη στην Παναγία και στην παρουσία της στη νεοελληνική ποίηση πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Κυριακής 16 Αυγούστου, στην αυλή του Λαογραφικού Μουσείου, με αφορμή τη μεγάλη εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. 

Ο Σύλλογος των Φίλων του Ιστορικού και Λαογραφικού Μουσείου Αίγινας διοργάνωσε την εκδήλωση, προσκαλώντας το κοινό σε μια διαφορετική προσέγγιση του προσώπου της Παναγίας, μέσα από την ποίηση και τη διαδρομή της στον νεοελληνικό λόγο.

Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Μιχαήλ Κάλαβρος, υποψήφιος διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΕΚΠΑ, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα «Μήτηρ Θεού και μάνα του κόσμου: Η μορφή της Παναγίας στη νεοελληνική ποίηση».

Ο εισηγητής επιχείρησε μια εκτενή περιδιάβαση στη νεοελληνική ποίηση, από τους πρώτους μεταβυζαντινούς χρόνους έως τη σύγχρονη εποχή, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές όψεις με τις οποίες εμφανίζεται η Παναγία στο έργο των ποιητών.

Όπως σημείωσε, η αναφορά στην Παναγία υπερβαίνει τους γλωσσικούς, ποιητολογικούς και αισθητικούς διαχωρισμούς που χαρακτηρίζουν τις διαφορετικές περιόδους της ελληνικής λογοτεχνίας. Η μορφή της άλλοτε εμφανίζεται ως ιερό και θεολογικό πρόσωπο, άλλοτε ως μητέρα και σύμβολο προστασίας, άλλοτε ως μια γυναίκα που βιώνει τον πόνο και την απώλεια, ενώ σε άλλες περιπτώσεις συνδέεται με τη φύση, τη θάλασσα και τις κρίσιμες στιγμές του ελληνισμού.

Από τον Σολωμό και τον Βαλαωρίτη, στον Παλαμά και τον Καβάφη

Η ομιλία ξεκίνησε από τα πρώτα δείγματα της νεοελληνικής ποιητικής παράδοσης και έφτασε μέχρι σημαντικούς εκπροσώπους του 19ου και του 20ού αιώνα.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Αριστοτέλη Βαλαωρίτη και στο ποίημά του «Η Φανερωμένη», όπου μια απελπισμένη μητέρα, με το παιδί της άρρωστο και νηστικό και τον σύζυγό της χαμένο στα ξένα, προσφεύγει στην Παναγία. Η Θεοτόκος παρουσιάζεται εδώ ως «παρηγοριά του κόσμου» και ως η μητέρα στην οποία καταφεύγει μια άλλη μητέρα για τη σωτηρία του παιδιού της.

Ακολούθησε η αναφορά στον Αχιλλέα Παράσχο, όπου η Παναγία εμφανίζεται ως έλεος, ελπίδα, ελεημοσύνη και παρηγοριά, αλλά κυρίως ως «μάνα του κόσμου». Στο έργο του ποιητή, η επίκλησή της αποκτά ακόμη πιο προσωπικό χαρακτήρα, όταν μια μητέρα ζητά από την Παναγία να σώσει την κόρη της.

Στον Κωστή Παλαμά, η μορφή της Παναγίας συνδέεται μεταξύ άλλων με την ιστορική μετάβαση από την αρχαιότητα στον χριστιανισμό, αλλά και με την προσωπική αγωνία και την αναζήτηση σωτηρίας. Ο εισηγητής αναφέρθηκε χαρακτηριστικά στο ποίημα «Η Παναγία στην κόλαση», καθώς και στη «Μυστική παράκληση».

Ξεχωριστή θέση κατέλαβε ο Κωνσταντίνος Καβάφης και το ποίημά του «Δέησις». Μια μητέρα προσεύχεται μπροστά στην εικόνα της Παναγίας για τον ναύτη γιο της, χωρίς να γνωρίζει ότι έχει ήδη χαθεί στη θάλασσα. Η τραγικότητα του ποιήματος, όπως ανέδειξε ο Μιχαήλ Κάλαβρος, βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι τόσο η μητέρα του ναύτη όσο και η ίδια η Παναγία παρουσιάζονται, με διαφορετικό τρόπο, ως μητέρες που περιμένουν.

Η Παναγία ως σύμβολο της Ελλάδας

Στη συνέχεια, η ομιλία πέρασε στον Άγγελο Σικελιανό, όπου η Παναγία συνδέεται με τη γυναίκα, τη μητέρα, τη φύση και τη ζωή, ενώ ο θάνατος αναδεικνύεται σε μέρος του αέναου κύκλου της δημιουργίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά στο «Πάσχα των Ελλήνων», όπου η Παναγία αποκτά ευρύτερη συμβολική διάσταση και η Ελλάδα εμφανίζεται σαν κόρη που στέκεται μπροστά στη μητέρα της, περιμένοντας από εκείνη κατεύθυνση και προστασία.

Στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη, αντίστοιχα, η Παναγία παρουσιάζεται ως η τρυφερή πλευρά της θεότητας, εκείνη που μπορεί να λειτουργήσει ως ανάσχεση απέναντι στην οργή και την αυστηρότητα του Θεού. Είναι η παρουσία που κατανοεί τον ανθρώπινο πόνο και λειτουργεί ως προστατευτική μορφή μέσα στην ανθρώπινη δοκιμασία.

Η Παναγία ως μάνα του Χριστού

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στον Κώστα Βάρναλη, ο οποίος, όπως εξήγησε ο εισηγητής, ενδιαφέρθηκε για την Παναγία ακριβώς επειδή μπορούσε να αποτελέσει το σύμβολο της πραγματικής μητρότητας.

Η προσέγγιση αυτή κορυφώνεται στη «Μάνα του Χριστού», όπου η Παναγία παρουσιάζεται ως μια ανθρώπινη μητέρα που θα ήθελε ο γιος της να είχε μια απλή και ευτυχισμένη ζωή, μακριά από τη δόξα και το μαρτύριο. Η εικόνα της Θεοτόκου απομακρύνεται έτσι από μια αποκλειστικά θεολογική προσέγγιση και μετατρέπεται σε εικόνα της μάνας που φοβάται, πονά και δεν μπορεί να αποτρέψει το πεπρωμένο του παιδιού της.

Στη συνέχεια παρουσιάστηκε η παρουσία της Παναγίας στην ποίηση της γενιάς του ’30, με αναφορές στον Γιώργο Σεφέρη, ενώ ιδιαίτερη θέση είχε η ποίηση του Νικηφόρου Βρεττάκου, όπου η Παναγία αντιπαρατίθεται στον Θεό ως η μορφή εκείνη που, έχοντας γνωρίσει η ίδια τον πόνο, μπορεί να κατανοήσει καλύτερα τον πάσχοντα άνθρωπο.

Από τον Ρίτσο και την Καρέλλη έως την Κύπρο

Η περιδιάβαση συνεχίστηκε στη μεταπολεμική ποίηση, με αναφορές στον Γιάννη Ρίτσο, τον Γιώργο Βαφόπουλο και τη Ζωή Καρέλλη.

Στον Ρίτσο, ο θρήνος της μητέρας για τον νεκρό γιο συναντά τον θρήνο της Παναγίας για τον Χριστό, ενώ η ποιητική επεξεργασία του προσώπου της Θεοτόκου δεν περιορίζεται σε μία μόνο διάσταση.

Η Ζωή Καρέλλη, από την πλευρά της, αξιοποιεί τη βυζαντινή και λαϊκή παράδοση, ανακαλώντας τις μορφές της Παναγίας που συναντά κανείς στις εκκλησίες και στην οικογενειακή μνήμη. Στην ποίησή της η Παναγία γίνεται καταφυγή, αλλά και πηγή εγκαρτέρησης και εσωτερικής δύναμης.

Η ομιλία έφτασε μέχρι την Κύπρο, με αναφορές στον Κώστα Μόντη και τον Κυριάκο Χαραλαμπίδη. Στην ποίηση του Μόντη, η Θεοτόκος παρουσιάζεται να βγαίνει από την εικόνα και να γίνεται μία από τις γυναίκες του χωριού, ενώ ο Χαραλαμπίδης αξιοποιεί τα ευαγγελικά πρόσωπα με έναν ελεύθερο και ιδιαίτερο τρόπο.

Στο τέλος, ο Μιχαήλ Κάλαβρος αναφέρθηκε και στον Γιάννη Βαρβέρη και στη μητέρα του Ιούδα, η οποία αναζητά στη συγχώρεση της Παναγίας την τελευταία ελπίδα για τον γιο της.

Μια διαδρομή αιώνων

Ολοκληρώνοντας την ομιλία του, ο Μιχαήλ Κάλαβρος τόνισε ότι η μορφή της Παναγίας εξακολουθεί να τροφοδοτεί την ελληνική ποίηση, άλλοτε ως ιερό και θεολογικό πρόσωπο, άλλοτε ως μητέρα και σύμβολο προστασίας, άλλοτε ως γυναίκα που βιώνει την απώλεια και τον πόνο και άλλοτε ως μυστηριακή παρουσία που συνδέεται με τη φύση, τη θάλασσα και τις κρίσιμες στιγμές του ελληνισμού.

Μια τέτοια διαδρομή, από τη θρησκευτική παράδοση και τη βυζαντινή κληρονομιά έως τον Σολωμό, τον Βαλαωρίτη, τον Παλαμά, τον Καβάφη, τον Σικελιανό, τον Καζαντζάκη, τον Βάρναλη και τους μεταπολεμικούς ποιητές, ανέδειξε το εύρος και την αντοχή της μορφής της Παναγίας μέσα στον ελληνικό ποιητικό λόγο.

Στην κατάμεστη από κόσμο αυλή του Λαογραφικού Μουσείου, την εκδήλωση προλόγισε ο πρόεδρος του Συλλόγου Φίλων, Γιώργος Μπήτρος, ενώ χαιρετισμό απηύθυνε ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Αίγινας, Φίλιππος Τζίτζης.

Περιστατικό πρόσκρουσης επαγγελματικού τουριστικού σκάφους σε ελλιμενισμένα σκάφη σημειώθηκε τις πρωινές ώρες του Σαββάτου στην περιοχή του Ναυτικού Ομίλου Αίγινας. 

Σύμφωνα με ενημέρωση του Λιμεναρχείου Αίγινας, η Λιμενική Αρχή ενημερώθηκε για την πρόσκρουση επαγγελματικού τουριστικού σκάφους ελληνικής σημαίας σε άλλα σκάφη που βρίσκονταν ελλιμενισμένα στην περιοχή, κατά τη διαδικασία απόπλου του από το λιμάνι της Αίγινας.

Στο εκμισθωμένο τουριστικό σκάφος επέβαιναν συνολικά 12 άτομα, εκ των οποίων οκτώ αλλοδαποί επιβάτες και τέσσερα μέλη πληρώματος.

Αμέσως μετά το περιστατικό, στο σημείο μετέβη ιδιωτικό σκάφος, στο οποίο επέβαινε ιδιώτης δύτης. Με τη συνδρομή του δύτη, το τουριστικό σκάφος απομακρύνθηκε από τα ελλιμενισμένα σκάφη, ενώ πραγματοποιήθηκε απεμπλοκή ξένων αντικειμένων από την αριστερή προπέλα του.

Στη συνέχεια, το σκάφος προσέδεσε με ασφάλεια στο λιμάνι της Αίγινας.

Από τη σύγκρουση προκλήθηκαν υλικές ζημιές σε σκάφη, ενώ, σύμφωνα με το Λιμεναρχείο, δεν υπήρξε τραυματισμός ούτε διαπιστώθηκε εισροή υδάτων. Μεταξύ των σκαφών που υπέστησαν ζημιές ήταν και ένα ιστιοφόρο, στο οποίο προκλήθηκε θραύση του ιστού του.

Το Λιμεναρχείο Αίγινας, το οποίο διενεργεί την προανάκριση για τις συνθήκες του περιστατικού, απαγόρευσε τον απόπλου του επαγγελματικού τουριστικού σκάφους, καθώς και του ιστιοφόρου που υπέστη τη ζημιά, μέχρι την προσκόμιση των απαραίτητων βεβαιωτικών αξιοπλοΐας από τους αρμόδιους οργανισμούς.

Από το περιστατικό δεν παρατηρήθηκε θαλάσσια ρύπανση.

Με πληροφορίες από το Γραφείο Τύπου του Λιμενικού Σώματος.

Μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα, στον Μητροπολιτικό Ναό της Αίγινας, ο οποίος τιμά την εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, τελέστηκε το βράδυ της Παρασκευής ο Μέγας Εσπερινός, η αρτοκλασία και η περιφορά της ιερής εικόνας της Παναγίας. 

Η λιτανευτική πομπή κινήθηκε στη γραφική περιοχή γύρω από την Μητρόπολή, με τα όμορφα σοκάκια και  τη συμμετοχή ιερέων και πλήθους πιστών.

Κατά τη διάρκεια της περιφοράς, οι ιερείς και οι πιστοί σταμάτησαν στο Νοσοκομείο της Αίγινας, όπου τελέστηκε δέηση. Στη συνέχεια, η πομπή κατευθύνθηκε προς την παραλία της Αίγινας, όπου στην περιοχή του Πύργου του Μερκέλλου πραγματοποιήθηκε νέα δέηση και στη συνέχεια μπροστά από το Παλαιό Δημαρχείο.

Κάτοικοι του νησιού περίμεναν ευλαβικά έξω από τα σπίτια τους, άλλοι στα γραφικά σοκάκια για να κάνουν τον σταυρό του και να προσκυνήσουν την εικόνα.

Η ακολουθία ολοκληρώθηκε μέσα σε γιορτινό κλίμα, με την παρουσία κατοίκων, παραθεριστών και εκδρομέων, που συμμετείχαν στις εορταστικές εκδηλώσεις για τη μεγάλη θεομητορική εορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.